توضیحات

پاسارگاد تنها آرامگاه کوروش کبیر



با پرچم همراه باشید وپاسارگاد را بهتر بشناسیم ،مجموعه میراث جهانی پاسارگاد مجموعه‌ای از سازه‌های باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس جای گرفته‌است این مجموعه دربرگیرنده ساختمان‌هایی چون آرامگاه کوروش بزرگ، مسجد پاسارگاد، باغ پادشاهی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آب‌نماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، ساختارهای دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطهٔ مقدس و تنگه بلاغی است.

وشهر سعادت شهر مركز شهرستان پاسارگاد در ميان دو رشته كوه از كوههاي زاگرس واقع شده است نگرشي با تعمق بردشت آبرفتي كمين حكايت از نقش عوامل طبيعي وتلاش بشر براي به تصوير كشيدن سرزمين با ديرينه اي كهن ومستعد براي رونق بخشيدن به نياز هاي روبه توسعه امروز دارد.

و در سال ۵۲۹ پیش از میلاد کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی شمال شرق ایران حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد وی را در پاسارگاد دفن کردند.



میراث جهانی پاسارگاد

مجموعه‌ای از آثار باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی آرامگاه کوروش بزرگ

پاسارگاد هخامنشی و موقعیت آن

پاسارگاد در دشتی بلند به بلندای ۱۹۰۰ متر از سطح دریا، در حصار کوهستان جای گرفته‌است در سده هفتم قمری اتابکی از سلغریان پارس درنزدیک آرامگاه کورش بزرگ مسجدی ساخت که در آن از سنگ کاخ‌ها استفاده شده‌بود به مناسبت جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران در سال ۱۹۷۱ این سنگ‌ها دوباره به جاهای اصلی خود بازگردانده شدند.

 کاخ محل سکونت بی تردید نشان از تأثیر و نقش معماری یونانی دارد گویا هنگامی که کورش در سال ۵۴۵ پیش از میلاد سارد پایتخت لیدی، شهری در غرب ترکیهٔ امروزی را به تصرف درآورد به شدت تحت تأثیر بناهای مرمرین شاهان لیدی قرار گرفته‌است چه بسا او همان زمان شماری از استادان اهل لیدی را در پاسارگاد به کار گماشته‌است در کاخ تناسب جذاب سنگ‌های مرمر تیره و روشن، مخصوصاً در پایه‌ها، جلب نظر می‌کند. 

و این سنگ‌ها از پیرامون سیوند آورده شده‌است دشت پاسارگاد در قسمت شمالی استان فارس و میان رشته کوه‌های زاگرس در فاصله١٣٠ کیلومتری شمال شیراز واقع شده‌است. 

میانگین ارتفاع دشت از سطح دریا ۱۸۵۰ متر است که وسعتی حدود ۱۹۰ کیلومتر مربع را در بر می‌گیرداقلیم آن کوهستانی با تابستان های معتدل و زمستانهای نسبتاً سرد است قدمت منطقه پاسارگاد بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی به دوره میانی پارینه سنگی می‌رسد.

 اما شاخص‌ترین دوره فرهنگی دشت پاسارگاد، دوره هخامنشی است بر اساس مدارک و شواهد موجود نام پاسارگاد برای نخستین بار در دوره هخامنشی مطرح می‌شود که از لحاظ مکانی به دشتی اطلاق می‌شود که کوروش بزرگ به عنوان مرکز فرماندهی خود برگزید و در آن اقدام به ساخت بناها و کاخهایی نمود. 

مجموعه تاریخی- فرهنگی پاسارگاد شامل آرامگاه کوروش بزرگ، کاخ‌های دروازه، بارعام، اختصاصی و بنای برج سنگی آتشکده، دژ تل تخت، باغ شاهی، پل و محوطه مقدس است در دوره اسلامی به علت عظمت سنگ‌های بکار رفته در این مجموعه‌های این مکان، بناهایش را به سلیمان نبی نسبت داده‌اند و خود پاسارگاد هم به نام مشهد ام‌النبی یا مشهد مادر سلیمان معروف گشت .

اینجا در دامنه کوه های سربه فلک کشیده زاگرس، سرزمینی قرار دارد که کاوش های باستان شناسی قدمت آن را به دوران پارینه سنگی نسبت می دهند سرزمینی تاریخی که گرچه قدمتی طولانی دارد اما تمام شهرتش را مدیون سلسله قدرتمند هخامنشیان است.

 سرزمین پارس مهد پادشاهان، جایی که هخامنش در آن ریشه دوانده است بیایید سری به 25 قرن پیش بزنیم، چیزی در حدود سال 550 میلادی، به سال هایی که کوروش بزرگ با شکست آخرین پادشاه مادها، مسرور و سرخوش دشتی را به یمن نزدیکی به محل نبرد بزرگش و موقعیت استراتژیک آن به عنوان پایتخت برگزید.

 پیروزی بر مادها آغازگر سلسله پیروزی های کوروش بود، سرزمین ها یک به یک فتح می شد و شهرت و محبوبیت کوروش تا آن سوی آب ها و سرزمین های ناشناخته و حکومت کوچک پادشاه به سوی عظیم ترین امپراطوری تمام تاریخ جهان پیش می رفت.

کوروش کاخ ها و بناهای باشکوه بسیاری را در طی فتوحات خود دیده بود و خاطره بناهای مرمرین یونانی در خاطرش نقش بسته بود یک باغ زیبا که همه چیز در آن نو و بدیع بود شیوه کاشت درختان و جوی های آبی که در بستر سنگی با چندین حوضچه در مسیر، تمام طول باغ را می پیمود از ویژگی های بارز باغی بود که به پردیش کوروش شهره است و آب نماهای حیرت انگیزی آن را آراسته بودند.

این باغ زیبا از همان لحظه خلق شدنش الگوی تمام باغ های ایرانی بعد از آن در طول تاریخ بود، حتی در میان آثار دوران اسلامی کاخ ها همه در میان این پردیس و گوشه های متفاوتی قرار داشتند برج یا زندان سلیمان در شرق مجموعه و یک بنای کوچک در غرب آن قرار می گرفت.

 دژ یا همان تخت سلیمان مشهور این روزها هم در شمال طرح جای گرفته اما جنوب این پردیس زیبا را آرامگاهی زینت می بخشید که چند سال بعد محل آرام گرفتن کوروش بود پاسارگاد سکوی پرتاب و تحول معماری ایرانی و آغاز دوران باشکوه معماری هخامنشی بود و صد البته پایتخت نخستین امپراطوری جهان که رنگ و بویی از تمام سرزمین های تحت سیطره اش داشت.

 آنچه که اکنون در مجموعه پاسارگاد پیش رو می بینید، تنها بخشی از تمدن خفته در زیر خروارها خاک این منطقه باستانی است اطراف پردیس هم با چندین متر فاصله از دیگر مناطق باستانی پاسارگاد هستند بازدید از پاسارگاد علاوه بر لذت گشت و گذار در یک محوطه باستانی و اساطیری یک وظیفه ملی است.


پیشینه تاریخی پاسارگاد  - زبان  فرهنگ و آداب و رسوم  مردم آن

سرزمین پارس زادگاه هخامنشیان بوده‌است خاندان پارس، که به رهبری کوروش دوم که از ۵۲۹ تا ۵۵۹ پیش از میلاد سلطنت نمود در سال ۵۵۰ پیش از میلاد، بر مادها پیروز شدند بر پایهٔ سنت، کوروش دوم این منطقه را به پایتختی انتخاب کرد، زیرا در نزدیکی منطقه‌ای بود که بر ایشتوویگو پادشاه ماد پیروز شد.

 این اولین پیروزی، پیروزی‌های دیگری چون چیرگی بر لیدی، بابل نو، و مصر را به دنبال داشت امپراتوری هخامنشی سپس به دست پسر او کمبوجیه ۵۲۲ تا ۵۲۹ پیش از میلاد و داریوش اول ۴۸۶ تا ۵۲۱ پیش از میلاد استوار و گسترش یافت از کوروش در عهد عتیق به عنوان آزادی‌دهندهٔ بابل و کسی که یهودها را از تبعید بازگردانده یاد شده‌است.

در ۷۰ کیلومتری جنوب پاسارگاد، داریوش بزرگ پایتخت نمادین خود شهر پارسه  را بنیان نهاد تا هنگامی که اسکندر از مقدونیه در سال ۳۳۰ پیش از میلاد امپراتوری هخامنشی را شکست داد، پاسارگاد یک مرکز مهم سلسله‌ای برجای ماند.

در دوره‌های پسین، از تل تخت همچنان به‌عنوان یک دژ بهره‌برداری می‌شد، حال آن که کاخ‌ها رها شده و از مصالح آن دوباره استفاده شد از سدهٔ هفتم به بعد، آرامگاه کوروش به نام آرامگاه مادر سلیمان خوانده می‌شد، و به یک مکان زیارتی تبدیل شد در سدهٔ دهم یک مسجد کوچک در گرد آن ساخته شد، که تا سدهٔ چهاردهم از آن استفاده می‌شد این محوطه توسط مسافرین طی سده‌ها بازدید شده، که باعث از دست رفتن تدریجی اجزا گوناگون آن گشته‌است.

طبق نوشته‌های هرودوت، هخامنشیان از طایفهٔ پاسارگادیان بوده‌اند که در پارس اقامت داشته‌اند و سر سلسلهٔ آن‌ها هخامنش بوده‌است نامدارترین سرکرده اتحادیه قبائل پارس در نیمه قرن ۷ پ م چیش پیش دوم است که تا سال ۶۴۰پ م ریاست قبائل پارس را در دست داشت.

 او چیش پیش پور کوروش پور کمبوجیه پور چیش پیش پور هخامنش بود، که همه‌شان سرکردگان قبائل پارس بودند اگر برای هر کدام از اینها حدود ۴۰ سال در نظر بگیریم، می‌توان گفت که در زمانی که پارسها در منطقهٔ پارسوای یادشده در سند آشوری یعنی سال ۸۳۴ پ م اقامت داشته‌اند، ریاستشان در دست هخامنش بوده‌است.

هخامنشیان نام دودمانی پادشاهی در ایران پیش از اسلام است پادشاهان این دودمان از پارسیان بودند و تبار خود را به هخامنش می‌رساندند که سرکرده طایفهٔ پاسارگاد از طایفه‌های پارسیان بوده‌است هخامنشیان نخست پادشاهان بومی پارس و سپس آنشان بودند ولی با شکستی که کوروش بزرگ بر ایشتوویگو واپسین پادشاه ماد وارد ساخت و سپس فتح لیدیه و بابل پادشاهی هخامنشیان تبدیل به شاهنشاهی بزرگی شد از اینرو کوروش بزرگ را بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی می‌دانند.

به قدرت رسیدن پارسی‌ها و دودمان هخامنشی ۵۵۰–۳۳۰ قبل از میلاد یکی از رویدادهای برجسته تاریخ باستان است اینان دولتی بنیان‌گذاری کردند که جهان باستان را به استثنای دو سوم یونان زیر چیرگی خود درآوردند شاهنشاهی هخامنشی را نخستین امپراتوری تاریخ جهان می‌دانند.

 ارزشمندترین سنگ نوشتهٔ هخامنشی از دیدگاه تاریخی و نیز بلندترین آنها، سنگ نبشتهٔ بیستون بر دیواره کوه بیستون است سنگ نوشتهٔ بیستون بسیاری از رویدادها و کارهای داریوش اول را در نخستین سال‌های فرمانروایی اش که سخت‌ترین سال‌های فرمانروایی وی نیز بود، به‌طور موشکافانه روایت می‌کند. 

این سنگ نوشته عناصر تاریخی کافی برای بازسازی تاریخ هخامنشیان را داراست و همچنین در سایت مذکور دربارهٔ شخصیت کوروش هخامنشی آمده‌است که: همهٔ نشانه‌ها بیانگر آنست که هدف کوروش از جنگ و کشور گشایی ایجاد یک جامعهٔ جهانی بر پایه امنیت و آرامش و دور از جنگ و ویرانگری بوده‌است. 

کوروش در لشکرکشیها و پیروزی‌هایش با کشورهای مغلوب در نهایت بزرگواری رفتار کرد و عناصر حکومتی پیشین را مورد بخشایش قرار داده در مقامهایشان ابقا کرده مطیع و منقاد خویش ساخت کوروش بزرگ با ایمان استواری که به اهورامزدا داشت جهانگشایی را به هدف برقرار کردن آشتی و امنیت و عدالت و از میان بردن ستم و ناراستی انجام می‌داد و در فتوحاتش به حدی نسبت به اقوام مغلوب بزرگمنشی و مهر و عطوفت نشان داده‌بود که داستان رأفتش به همه جا رسیده بود.

شایان ذکر است که پاسارگاد نام یک آثار باستانی مشهور در منطقه بوده که مورد علاقه و توجه جهانیان به ویژه علاقه‌مندان به میراث ملل می‌باشد، بر این مبنا استانداری و وزارت کشور بعد از تصمیم به ایجاد شهرستان در آن منطقه و برای برجسته نمودن و زنده نگه داشتن نام و یاد پاسارگاد در سطح ایران و جهان ترجیح داد نام پاسارگاد را بر شهرستان جدیدالتأسیس قرار دهد از طرف دیگر بانیان احداث مجموعهٔ پاسارگاد، دولت هخامنشی بوده‌است که مسئولین محترم وزارت کشور و استانداری با تأسیس بخش هخامنش در برجسته‌تر نمودن آثار کوروش هخامنشی تلاش مضاعفی از خود نشان داده‌است چرا که فرزندان هخامنش پس از کسب قدرت و تشکیل دولت مستقل نام دولت را به احترام رئیس قبائل پارس به نام هخامنش نامگذاری کرده‌اند و این امر نشان دهندهٔ احترام و جایگاه بلند هخامنش در بین قبائل پارس بوده‌است که مسئولین محترم وزارت کشور و استانداری فارس با نکته سنجی و ظرافت تمام این مسئله را مورد توجه قرار داده‌اند.

این شهر دارای پیشینه تاریخی بسیار کهن می‌باشد. تغییرنام این شهر در طول تاریخ باعث گردیده پیشینه تاریخی آن ناشناخته بماند نام این شهر در لوح‌های گلی باروی تخت جمشید، کمینوش تحقیقات دکتر عبدالمجید ارفعی و در فارسنامه ابن بلخی سال تألیف پیش از ۵۱۰ هجری قمری و حدود ۱۰۰۰ سال پیش می‌باشد کمه ذکر شده‌است.

 پس از آن کمین نام داشت که این نام هم‌اکنون نیز استفاده می‌شود چنانچه سعادت شهر را کمین و روستاهای توابع را با پسوند کمین نام‌گذاری می‌کنند از قبیل اکبرآباد کمین، علی‌آباد کمین، قوام آبادکمین و … سعادت شهر تاقرن حاضر نام‌های زیادی را بر خود دیده‌است از آن جمله اکلیدک، کلیدک یا کلیلک در زمان قاجار, سعادت آباد در زمان پهلوی و سعادتشهر در حال حاضر. بعضی افراد به اشتباه نام انگبین یا انگبون به لهجه محلی یا عنگوون به املا غلط یکی از نام‌های آن می‌دانند که البته این نام، نام روستای علی‌آباد کمین بوده‌است که در حال حاضر یکی از ۵ محله کنونی ان شهر می‌باشد.

با توجه به کاوش‌های انجام شده در تنگ بلاغی و کشف کاخ شاهی در آن محل و نیز کشف وسایل تهیه شراب و فراورده‌های انگور کاشت و تهیه فراورده‌های انگور پیشه تاریخی مردمان سعادت شهر بوده و هست و دانستن سیر تغییر در موقعیت جغرافیایی سعادت شهر در طول تاریخ از سمت تنگ بلاغی به سمت مکان فعلی (وجود قبرستان‌های تاریخی از جمله قبرستان سنگی و نیز قبرستانی با قدمت بیش از هفتصد سال در باغات تخریب شده اطراف محله نایگرد که سنگ‌های آن توسط روستاییان جهت شالوده‌سازی استفاده می‌شده‌است و متأسفانه تمامی آثار آن در حال از بین رفتن می‌باشد و نیز بقایای تل کوشکک که هنوز هم بدون هیچ زحمتی می‌توان در آنجا تکه‌های سفال و بقایای انسانی را یافت بیانگر این مطلب می‌باشد که شهر قدیم کمه در پهنه‌ای به وسعت بین مکان فعلی، تل کوشک و نایگرد بوده‌است و احتمالاً تل کوشک در کرانه باختری ورودی جنوبی سعادت شهر بقایای حصار و باروی قدیمی آن یا معروفترین بنای آن می‌باشد. همان‌طور که در نزهةالقلوب حمدالله مستوفی ۷۴۰ قمری ذکر شده کمه در فاصله کمی از رود پرواب پلوار، بلاغی قرار داشته‌است. این مسنله نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.


فارسنامه ابن بلخی در توصیف کمه چه گفته 

کمه و فاروق و سیرا : شهرکی است و دیه هاء بزرگ و نواحی و هواء آن سرد است، معتدل، و آ ب هاء روان خوش دارد و میوه‌ها باشد از هر نوعی و نخجیرگاه است و همه آبادان است و به حومه آن  جامع و منبر است.

۲در نزهة القلوب: کمین و فارق دو شهر است و توابع بسیار دارد و هوای معتدل و آب روان و غلّه و میوه بسیار بود و در آن حدود نخجیر بسیار است.ص ۱۲۴. و ر ک مسالک و ممالک: فاروق: ص ۹۹.

۳لسترنج این نام را در ترجمه فارسنامه لسیرا آورده‌است.

در جایی دیگر در توصیف مرغزار کمه (دشت کمین) می‌گوید:

 مرغزار کمه و سروات، از جمله مرغزارهاء معروف نیست امّا چهار پا را عظیم سود دارد.

در نزهة القلوب: مرغزار کمین و پرواب و خواست جان از مرغزارهای معروف نیست اما گیاهش با چهارپا سازگار بود و بهتر از دیگر جا یها. مرغزار نرگس به جوار کازرون و جره به حدود خان آزادمرد …

کوتاه‌ترین راهی که از شیراز به اصفهان می‌رفت، جاده ما بین و دشت رون بود که در فارسنامه به عنوان جاده زمستانی ذکر گردیده‌است جاده تابستانی طولانی‌ترین و خاوری‌ترین دو جاده دیگر بود که از اصطخر به کمین و از آنجا به پاسارگاد، یعنی مشهد مادر سلیمان، و از آنجا به ده بید می‌رفت و از ده بید به سمت راست راهی از این جاده منشعب می‌شد که به یزد می‌رسید و امتداد راه اصفهان به سمت باختر بود و تا سرمق و دهکده آباده و از آنجا به یزد خواست و قمشه. 

کمین از ساحل خاوری رودخانه پلوار دور نبود و به گفته حمد اللّه مستوفی. توابع بسیار دارد و هوای معتدل و آب روان و غله و میوه بسیار بود. بالاتر از آن سرپیچ رودخانه پلوار پازارگاد و مقبره کورش واقع است که مسلمین آن را مشهد مادر سلیمان می‌دانند

ابن بلخی در بیان راه‌های بین شیراز و اصفهان سه راه اصلی نام می‌برد که یکی از این راه‌ها، خاوری‌ترین راه از مسیر اصطخر به کمه و پاسارگاد می‌باشد این راه، راه تابستانی بوده و کمه در این مسیر به گفته ابن بلخی، مسیر اصطخر قرار داشته‌است.

 لازم است ذکر شود بین منزل سوم، اصطخر، و منزل چهارم، کمه، راه از فاروق می‌گذشته و پس از یک راه کوهستانی بین فاروق و کمه که هنوز هم این راه وجود دارد و از فاروق شروع شده و به سمت دامنه شمالی کوه در جوار روستاهای علی رسیده کمین و حسن‌آباد کمین به سمت سعادتشهر امتداد می‌یابد و ابن بلخی مسافت آن را ۶ فرسنگ ذکر کرده‌است.

ابتدا این مسافت‌ها، از شیراز کرده آمد، به حکم آنک میانه ولایت است. از شیراز تا حدود اصفهان، راه جادّه سه راه است: راه مایین و رون، راه اصطخر، راه سمیرم. از این جملت راه مایین و رون، از شیراز تا یزد خواست کی حدّ است میان پارس و اصفهان، پنجاه و دو فرسنگ .

راه اصطخر هم از یزد خواست بیرون آید برصوب اقلید و سرمق، شست و نه فرسنگ. این راه کی درازترست، امّا راه زمستانی این است کی دیگر راه‌ها ببندد:

منزل اوّل: از شیراز تا زرقان، هفت فرسنگ.منزل دوم: پا و دست، شش فرسنگ.منزل سوم: اصطخر، چهار فرسنگ.منزل چهارم: کمه، شش فرسنگ.منزل پنجم: کمهنک، چهار فرسنگ.منزل ششم: دیه بید، هشت فرسنگ.منزل هفتم: دیه پولند، هفت فرسنگ.منزل هشتم: سرمق، هفت فرسنگ.منزل نهم: آباده، پنج فرسنگ.منزل دهم: شورستان، هفت فرسنگ.منزل یازدهم: یزد خواست، هشت فرسنگ.

همین‌طور در مسیر کثه یزد نیز به عنوان منزل سوم نام می‌بردابن بلخی در جایی که از غضب سلطان مسعود بن سلطان محمود بر اسماعیلیان و شبانکاره سخن می‌گوید از بیرون راندن آنان توسط سلطان از کمه نیز می‌گوید:

کی پادشاه نبود آن بطن، امّا از جمله اصفهبدان بودند و در عهد اسلام، چون لشکر عرب، پارس بگرفتند، این قوم را چون دیگر پارسیان، قهر کردند و آواره شدند و به شبانی و گوسپندداری افتادند و مقام به ضادشور بانان کردند از دشت آورد و آنجا مرغزار و آب است و این اسماعیلیان را چهار پا و گوسپند جمع آمد و نیز قوی تر شدند، پس چون سلطان مسعود، به اصفهان آمد و تاش فرّاش را بگماشت و آن روزگاری بود به اضطراب، این اسماعیلیان در اعمال اصفهان، دست درازی می‌کرده‌اند و راه می‌داشتند، تاش فرّاش تاختن آورد و ایشان را بغارتید و خلقی را بکشت و دیگران، بگریختند و به کمه و فاروق رفتند و یک چندی آنجا می‌بودند و پادشاهان پارس دیلم بودند، پس ایشان را رضا نکردند کی آنجا باشند و همه ساله از کوه به کوه می‌گشتند تا به آخر روزگار با کالیجار، برفتند و دارابجرد به دست گرفتند و دولت دیلم به انجام رسیده بود و دفع ایشان نتوانستند کردن و ایشان، بسیار شدند و قومی گشتند و اصل این قوم در آن وقت دو برادر بودند: یکی محمّد بن یحیی و این محمّد پدر سلک بود، کی حسویه پسر اوست.

و شهر سعادت شهر هم‌اکنون از ۵ محله سعادت شهر، علی‌آباد، بوکان، سراج آباد و نواجرد نایگرد تشکیل شده‌است ،در سال ۵۲۹ پیش از میلاد کوروش به قبایل سکاها در آسیای مرکزی شمال شرق ایران حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. وی را در پاسارگاد دفن کردند.


ویژگی‌ها تاریخی پاسارگاد پایتخت شاهنشاهی هخامنشی

شهر باستانی پاسارگاد نخستین پایتخت شاهنشاهی هخامنشی در قلب استان فارس، در دشت رودخانه پُلوار قرار دارد نام شهر اردوگاه پارس دلالت از موقعیت مکانی شهر دارد شهر توسط کوروش بزرگ کوروش دوم در سدهٔ ششم قبل از میلاد ساخته ش. محوطهٔ اصلی ۱۶۰ هکتار، حدوداً ۲٫۷×۰٫۸ کیلومتر توسط یک منطقهٔ طبیعی بزرگ احاطه و محافظت شده‌است حدوداً ۷۱۲۷ هکتار.

 محوطهٔ اصلی شامل این بناهای تاریخی است:آرامگاه کورش بزرگ در جنوب؛تل تخت یا تخت سلیمان؛ سریر پادشاهی سلیمان و استحکامات، واقع بر یک تپه در شمال محوطهٔ اصلی؛مجموعهٔ سلطنتی در مرکز محوطهٔ اصلی، شامل بقایای: ساختمان دروازه (دروازه آر)، تالار عمومی کاخ S)، قصر مسکونی(کاخ ، و باغ سلطنتی چهار باغ.

در منطقهٔ شرق یک بنای کوچک قرار دارد(۱۶×۱۶ متر) که یک پُل تشخیص داده شده‌است، در شمال مجموعهٔ سلطنتی زندان سلیمان قرار دارد، یک برج سنگی، باحدوداً ۱۴ متر ارتفاع. تاریخ ساخت این بنا مشخص نیست.

ومحوطهٔ اصلی شامل منطقهٔ حفاری‌شده‌است، اما پایتخت باستانی منطقه‌ای بسیار وسیعتر از این منطقه بوده و هنوز حفاری نشده‌است در محوطهٔ حفاظتی اطراف، باقی‌مانده‌های دیگری نیز هستند: محدودهٔ مقدس حدوداً ۵۵۰–۵۳۰ پیش از میلاد، و محوطه‌های تل نوخودی، تل خاری، تل سه آسیاب، دوتلان، که برخی از اینها متعلق به ماقبل تاریخ هستند، همین‌طور مدرسه یا کاروانسرا سده ۱۴ میلادی در محوطهٔ حفاظتی همچنین پنج روستا وجود دارند که کشاورزان در آن‌ها ساکنند.

شهرستان پاسارگاد از لحاظ قدمت تاریخی دارای پیشینه‌ای بسیار کهن است. آثاری از عصر نوسنگی در آن پیدا شده که به عصر هخامنشی بر می‌گرددمهم ترین آثار دوران هخامنشی مجموعه پاسارگاد است که در ۲۱ کیلومتری شمال شهر سعادت شهر قرار دارد.

با توجه به تحقیقات انجام شده از کتب معتبر، این بخش در طول تاریخ نام‌های جدیدی را از قبیل: کمه خانه شاه، کهمر: کوه مهر، کمین: کمینگاه سلاطین کلیددک یا کلیلک: کلید گشودن فتح دروازه فارس، سعادت آباد و سعادت شهر در حال حاضر شهرستان پاسارگاد را به خود اختصاص داده‌است.



بیشتر بدانید:پرچم بزرگترین وپایدار ترین اختراع بشر


آثار باستانی  که در منطقه پاسارگاد است 

سعادت شهر از گذشته حلقه اتصال در پایتخت هخامنش پاسارگاد و تخت جمشید بوده‌است بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که آثار فراوانی از دوره‌های مختلف فرهنگی در آن یافت شده‌است و از آنجا که راه ارتباطی بین پاسارگاد و تخت جمشید در گذشته تنگه بلاغی و تنگه سعادت شهر بوده، آن را کلید کوچک فتح دروازه فارس نامیده‌اند.

در این منطقه تپه‌های باستانی فراوانی موجود است که هنوز مورد حفاری واقع نشده‌است ولی به لحاظ مسائل باستان‌شناسی مورد شناسایی قرار گرفته و شماره‌گذاری گردیده‌اند.

سفالهای شکسته و سنگ‌های تراشیده شده حکایت از قدرت طولانی و رونق اقتصادی آن‌ها در عصر حیاتشان دارد، نظر تپه‌های قصرالدشت، رحمت آباد، وکیل آباد، فیروزآباد، علیرسیده و… از ساختمان‌ها و سایر ابنیه تاریخی منطقه می‌توان به کاروان سرای قاجاری واقع در روستای قوام آباد، دماغه دختر بر واقع در تنگه بلاغی متعلق به دوران هخامنش قصر دختر، پل سنگی سیوند، کتیبه پهلوی تنگ خشک و کاروانسرای قوام آباد را نام برد.

در طرح پردیس پاسارگاد به این صورت بود که در دو سمت آن دو کوشک به چشم می خوردکوشک هایی که افراد از آن برای استراحت و تماشای چشم انداز زیبای باغ استفاده می کردند آب از جوی های سنگی وارد باغ می شد و در آب نماها و حوضچه های چهارگوش سنگی می چرخید و باغ را آبیاری می کرد این آب از جوی هایی که از رودخانه پلوار یا چشمه بناب منشعب می شد، به باغ پاسارگاد می رسید. تا به امروز در حدود 1100 متر از آب نماهای باغ کشف شده و از زیر خاک بیرون آمده است.


اهمیت شهر پاسارگاد به چه دلیل است  

باتوجه به این که پاسارگاد نام یک آثار باستانی مشهور در منطقه بوده که مورد علاقه و توجه جهانیان به ویژه علاقه‌مندان به میراث ملل می‌باشد، بر این مبنا استانداری و وزارت کشور بعد از تصمیم به ایجاد شهرستان در آن منطقه و برای برجسته نمودن و زنده نگه داشتن نام و یاد پاسارگاد در سطح ایران و جهان ترجیح داد نام پاسارگاد را بر شهرستان جدیدالتأسیس قرار دهد.

 از طرف دیگر مسئولین وزارت کشور و استانداری فارس با در نظر گرفتن این که بانیان احداث مجموعهٔ پاسارگاد، دولت هخامنشی بوده‌است با تأسیس بخش هخامنش در برجسته‌تر نمودن آثار کوروش هخامنشی تلاش مضاعفی نشان داده‌اند چرا که فرزندان هخامنش پس از کسب قدرت و تشکیل دولت مستقل نام دولت را به احترام رئیس قبائل پارس به نام هخامنش نامگذاری کرده‌اند و این امر نشان دهندهٔ احترام و جایگاه بلند هخامنش در بین قبائل پارس بوده‌است.

واین منطقه یکی از مهم ترین مناطق باستانی به جای مانده از تمدن های پیش از اسلام ایران است  به نحوی که در اوایل سال 1393 بازدید تورهای اروپایی از این مکان رشد 200 درصدی نسبت به سالهای قبل خود داشته است .

به دلیل وجود رودخانه پلوار در این دشت جلگه مرغاب همواره بارور و نشیمنگاه اقوام مختلف بوده است پاسارگاد بر خلاف تصوری که در میان عامه مردم وجود دارد تنها یک مقبره نیست، بلکه مجموعه ای است گسترده از کاخ ها و بناهای گوناگون که در تمام دشت پراکنده شده اند.

کاخ های پاسارگاد، 2500 سال پیش به دستور کوروش کبیر بنا شده است آرامگاه کوروش، کاخ اختصاصی کوروش، نقش انسان بالدار، کاخ بار عام کوروش، کاخ تشریفات و ساختمان مذهبی (آتشکده) از ساخته های باقی مانده در این مجموعه تاریخی است.

اما شاید مهم ترین اثر و در واقع شناخته شده ترین اثر موجود در پاسارگاد همان مقبره کوروش کبیر باشد که به دستور خود او برای خاکسپاریش ساخته شده و بعد از 2500 سال همچنان پابرجا و استوار باقی مانده و همچون نشانه ای از عزت و عظمت ایران خودنمایی می کند.


تاریخ تأسیس شهر مادرسلیمان

در تایخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۱ مدیرکل سیاسی، انتخابات و تقسیمات کشوری استانداری فارس گفت: با مصوب شدن ارتقای چهار روستای این استان به شهر، شمارشهرهای فارس به ۱۰۰ شهرافزایش یافت و روستای مادرسلیمان مرکز بخش پاسارگاد به شهر مادرسلیمان ارتقا یافته‌است با درنظر گرفتن مورد فوق که پس از مدت‌ها انتظار شهر مادرسلیمان تأسیس گردید ولی زمانی حق مطلب ادا خواهدشد که با توجه به نام تاریخی پاسارگاد وپیشینه تشکیل اولین حکومت هخامنشی در این منطقه شایسته‌است که مسئولین مربوطه با توجه به مصوبه هیئت دولت وایجادبخش هخامنش در زمان تأسیس شهرستان پاسارگادوپس از مدتی تغییر مجدد نام بخش هخامنش به بخش پاسارگاد اکنون که روستای مادرسلیمان به شهر مادرسلیمان ارتقا یافته‌است به این دلیل امکان تغییر نام شهر مادرسلیمان به شهر پاسارگاد وجود ندارد لذا بایستی نام بخش پاسارگاد به بخش هخامنش تغییر یابد تا امکان تغییر نام شهرمادرسلیمان به شهر پاسارگاد فراهم گردد.

بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر برابر با ۱،۵۴۶ تن است ودرتایخ ۲۶ بهمن ۱۳۹۱ روستای مادرسلیمان شهرستان پاسارگاد به شهر ارتقاء یافت.




شهر مادرسلیمان

 روستای مادرسلیمان مرکز بخش پاسارگاد به شهر مادرسلیمان ارتقا یافته‌است


بیشتربدانید:آموزش ضرب اعداد دو رقمی فقط در چند ثانیه


آب و هوای اقلیمی منطقه پاسارگادچطور است 

منطقه پاسارگاد از نظر آب هوایی دارای اقلیم نیمه خشک است از پر بارانترین ماه‌های سال، آذر، دی، بهمن و کم بارانترین ماه‌ها، خرداد، تیر و شهریور ماه می‌باشند متوسط بارندگی نوزده ساله این ایستگاه ۱/۳۴۸ میلی‌متر برآورد شده‌است میانگین دمای منطقه طی دوره پانزده ساله، ۵/۱۲ درجه سانتیگراد بوده که حداکثر مطلق دما ۴۲ درجه و مربوط به تیر ماه ۱۳۷۷ و حداقل مطلق، ۲۲ درجه سانتیگراد و مربوط به دیماه ۱۳۷۴ می‌باشد. 

میانگین تبخیر، طی دوره هفده ساله ۱۸۳۰ میلی‌متر برآورد شده که حداکثر آن ۲۰۸۲ میلی‌متر، در سال (۶۶ – ۶۵) و حداقل آن ۱۴۸۹ میلی‌متر و مربوط به سال ۷۱–۷۰ می‌باشد منطقه پاسارگاد به خاطر داشتن آب و هوای نیمه خشک، در طول سال دارای میزان بارندگی متوسطی است.

 جهت وزش باد در منطقه از جنوب غربی به شمال شرقی بوده و معمولاً تبادل هوای سرد و گرم که باعث به وجود آمدن باد می‌گردد از طریق تنگ بلاغی که در قسمت جنوب غربی منطقه واقع شده‌است صورت می‌گیرد.

و پاسارگاد درمیان دو رشته کوه زاگرس واقع شده‌است و از مناطق سردسیر استان فارس است این شهرستان بین مدارهای ۳۰ تا ۲۰و۳۰ عرض شمالی و ۴۵/۵۲ تا ۳۰/۵۳ طول شرقی قرار دارد. ارتفاع آن از سطح آب‌های آزاد حدود ۱۷۰۰ متر است. این شهرستان از شمال به [[شهرستان صفاشهر] و آباده از غرب به شهرستان اقلید و شهرستان مرودشت، از جنوب به شهرستان مرودشت و از شرق به شهرستان بوانات وارسنجان محدود می‌باشد. تنها نقطه شهری سعادت شهر این شهرستان است همچنین این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و هخامنش است.

آب و هوای این شهرستان به علت کوهستانی بودن در زمستان‌ها توأم با ریزش باران و برف و در تابستان‌ها معتدل می‌باشد. از نظر بارش حدود ۱۸۰ تا ۳۸۰ میلی‌متر بارش سالانه دارد که عمدتاً به صورت باران و برف می‌بارد. برای آبیاری زمین‌های مزروعی از تلمبه و در بعضی از شبکه‌ها از آب‌های زیر زمینی قنات و آب رودخانه استفاده می‌شود.

تنها رود این منطقه رودخانه پلوار (بلاغی) است که از کوه‌های جنوبی شهرستان خرم‌بید و سرحد چهار دانگه اقلید سرچشمه می‌گیرد و در جنوب شهر مرودشت به رود کر پیوسته و سپس به سوی دریاچه بختگان جریان پیدا می‌کند که به علت اهمیت آب این رودخانه، در تنگه بلاغی سد سیوند بر روی آن در حال احداث است.


آب و هوای  پاسارگاد

از نظر اقلیمی و کلیما تولوژی دارای آب و هوای معتدل مدیترانه‌ای با زمستان‌های نسبتاً سرد و تابستانهای معتدل می‌باشدمیانگین بارش منطقه حدود ۴۰۰ میلی‌متر در سال است که عمدتاً به صورت برف در ارتفاعات و باران در دشت‌ها می‌باشد.

توده‌های هوایی که منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد عبارتند از: توده‌های مدیترانه‌ای که از اواسط پاییز تا اوایل بهار به منطقه می‌وزند و باران‌آور می‌باشند.

توده‌های سردسیر، توده‌های گرم و خشک عربستان و بادهای موسمی که در تابستان از اقیانوس هند می‌وزند و باعث ایجاد رگبارهای زودگذر می‌شوند.

متوسط بارش ساليانه در ايستگاه كليماتولوژي مركز آموزش كشاورزي فارس- علي آباد  در يك دوره آماري 23 ساله برابر 3/379 ميلي متر بوده كه بيشترين بارندگي آن در سال 57-56 برابر با 3/679 وكمتر ين بارندگي در سال 79-78 وبرابر 185 ميلي متر بوده است وبيشترين ميزان بارندگي درآذر ماه صورت گرفته است.

بابرسي آمار بارندگي ماهيانه استنباط مي شود كه 50 درصد بارندگي در فصل زمستان 50 درصد بقيه در فصل پائيز وبهار اتفاق مي افتد.

حداقل درجه حرارت ثبت شده در اين ايستگاه 12- وحداكثر درجه حرارت ثبت شده 40+ بوده ميزان متوسط سالانه رطوبت نسبي 40% بوده وميانگين گرمترين ماه سال يعني 3 تيرماه برابر با 5/26 وميانگين سردترين ماه يعني دي  ماه 7/3 بوده است .

فصل وزش بادهاي پائيز وجهت وزش آن از سمت جنوب غربي به سمت شمال شرقي مي باشند.


شبکه آب‌های پاسارگاد

تنها رودخانه دایمی، رودخانه بلاغی پلوار است که از کوه‌های سرحد چهار دانگه اقلید سرچشمه می‌گیرد و در جنوب شهر مرودشت به رود کر پیوست و به دریاچه بختگان می‌ریزد.

هم‌اکنون سد عظیم سیوند بر روی این رود در حال احداث است که با تکمیل و اتمام آن آینده‌ای روشن پیش روی بخش می‌باشد.


بیشتربدانید:روشهایی ساده برای تقویت مغز


کشاورزی و منابع طبیعی  در پاسارگاد 

این شهرستان از لحاظ کشاورزی و دامداری یکی از مهم ترین مناطق استان فارس می باشد که بیش از ۶۵٪ مردم به این شغل اشتغال دارند وجود زمین های حاصل خیز با بیش از ۲۳ هزار هکتار سبب تولید محصولاتی از جمله گندم، جو، ذرت، چغندر قند، صیفی جات، برنج کاری و حبوبات و ۵۳۶ هکتار باغات و محصولاتی از جمله انگور، بادام، گردو، انار موجب رونق باغداری گردیده است. 

از لطافت انگور این شهرستان درفارس نامه ناصرییاد شده است سوغات شهرستان انگور، کشمش، بادام، گردو، رب انار، آبغوره شوریجات، حبوبات نیز می باشد با توجه به مرتفع بودن، کوه های منطقه دارای آب و هوای مساعد می باشدیکی از ثروت های طبیعی منطقه جنگل ها و مراتع می باشد که با معیشت عده ای از مردم پیوند خورده است.

 درختان تناور از جمله بنه پسته کوهی و گیاهان داروئی و خوراکی و درختان مثمر علاوه بر سودهی از نظر اکولوژی نقش حساسی را در منطقه ایفا کرده است.

گردشگری این شهرستان از نظر جاذبه های طبیعی یکی از زیباترین شهرهای شمالی استان فارس است وجود تفریگاهی از جمله چشمه شهید بابایی، تنگه پیرچوپان، بلاغی، نهالستان منابع طبیعی، جنگل سرپنیران، باغ قوام، پایانه مسافربری و بخش هخامنش شاملآرامگاه کورش بزرگو مجموعه باستانی پاسارگاد جاذبه های متعددی را فراهم کرده و موجب جلب توریست در منطقه شده است.

 وجود بقاع متبرکه و مقدس از جمله امامزاده حسین، امامزاده سلطان سید حمید، امامزاده عقیل و زیارتگاه شاه مردان باعث گردیده که سالانه از دیگر مناطق جهت زیارت و تفریح در این شهرستان حضور یابند در سال های اخیر احداث پروژه های اساسی و زیر بنایی اثرات مفیدی برای شهرستان و روستاهای آن داشته است.


پاسارگاد وبی مهری مسیولین میراث فرهنگی

 عظمت و غرور تاریخی مجموعه یادمان های فرهنگی تنگ بلاغی و پاسارگاد بیشتر ازآن است که این یادمان فرهنگی به فراموشی سپرده شود، این بنای کهن و تاریخی می تواند محور توسعه گردشگری در استان فارس قرار گیرد و مبنایی برای توسعه همه جانبه این استان و حتی کشور باشد.

شرایط پیرامونی بنای پاسارگاد و آرامگاه کوروش درتنگ بلاغی اکنون شرایطی نیست که بتواند مناسب برای جذب گردشگر و توریست در ابعاد وسیع باشد، در این منطقه فرهنگی و تاریخی اکنون حجم بی توجهی ها و بی تفاوتی ها به حدی است که موقعیتی کاملا آسیب پذیر برای پاسارگاد رقم زده است.

 رویش خار و خاشاک در فاصله چند ده متری آرامگاه کوروش، عبور گله ها و رمه های عشایری از حاشیه این بنای فرهنگی، قرار داشتن بنای آرامگاه در معرض فرسایش باد و باران، فقدان راه توسعه یافته و بزرگراه برای آمد و شد در مسیر پاسارگاد و نبود علائم کافی راهنمایی برای هدایت گردشگران به سمت پاسارگاد فقط بخشی از کمبودها و بی توجهی هایی است که پاسارگاد با آن مواجه است. 

این یادمان فرهنگی و تاریخی اکنون هیچ زیر ساخت مناسب اقامتی و پذیرایی برای گردشگران و جهانگردان ندارد و هر کس صرفاً بر اساس علاقه مندی خود با دهها مشکل و دردسر به دیدار از پاسارگاد می شتابد و مجبور است برای آنکه در ظلمت شبانه آن گم یا طعمه حیوانات درنده نشود با غروب آفتاب منطقه را ترک کند و با پیمودن مسیری ۱۳۸کیلومتری خود را به شیراز برساند.

 وزش بادهای تند و تشکیل گردبادها و برخاستن ستونی از خاک و خاشاک در حاشیه پاسارگاد در حقیقت قدم زدن در کویرهای خشک و خالی را برای گردشگران تداعی می کند و آنان را در فضایی بی تحرک، خسته کننده و غمبارقرارمی دهد. همه این صحنه ها در فاصله چند متری آرامگاه کوروش و مجموعه یادمان های پاسارگاد قابل رویت است و کمی دورتر از این بنای جهانی دیدن مناظری مانند انبوهی از کودهای حیوانی که بر روی هم انباشته شده است و کشاورزان آن را به زمین های خود منتقل می کنند، تریلرهای غول پیکر که کوهی ازآهن آلات قراضه و سیمان و سنگ را حمل می نمایند و آتش سوزی های گسترده در جامانده بقایای کشاورزی که هر سال بدون وقفه تکرار می شود چیزی عادی و فراوان است.

 به رغم عظمت و ارزشی که بنای تاریخی آرامگاه کوروش و پاسارگاد در بینش گردشگری، تاریخ، تمدن و ایرانشناسی دارد، این بنای تاریخی و فرهنگی هنوز جایگاه واقعی خود را در نگرش ما پیدانکرده و در حقیقت هنوز ما آن را نشناخته ایم


بیشتر بدانید:شگفت انگیز ترین اطلاعات در مورد آب


زبان -نژاد وتیره های مردم پاسارگاد

مردم این شهرستان از طوایف تاجیک لُر، ایل باصری ،کردشولی، ترک، عرب، علی شاقلی، میش مست، کلمبه، حنایی، ایل خاص و لبو موسی می باشند. دین مردم اسلام است و شیعه دوازده امامی هستند و به زبان های فارسی و شمار اندکی به زبان های ترکی و عربی صحبت می کنند.

نژاد مردم منطقه آريايي اصيل است وزبان اهالي فارسي است وطوايف مختلف عشايري منجمله عرب وكردشولي ،باصري زندگي مي كنند.كه به زبان  فارسي ولهجه اي نزديك به فارسي صحبت مي كنند در حالي كه معدودي به دو زبان فارسي وتركي وافراد ايل قشقايي به زبان تركي ودره شوري صحبت مي كنند .

گروههايي بانام هاي مختلف هويتي جانبي در قبيله هاي مختلف يافت مي شوند. 

مثال :عليشاه قلي از يك تيره طايفه عرب وتيره ديگر به نام حنائي موسومند.دين مردم منطقه اسلام ومذهب شيعه اثني عشري است وهيچ گونه اقليت مذهبي در اين منطقه يافت نمي شود.

مردم شهرستان پاسارگاد مردماني با ايمان،خداپرست ،وبه خاندان ائمه اطهار ارادتي خاص دارند در ماه محرم وصفر بابرپايي مجالس سوگواري وعزاداري وتعزيه خواني ارادت خود را نسبت به خاندان عصمت وطهارت نشان مي دهند وجود 20 روحاني بومي در اين منطقه دليلي بر اين مدعاست .


آرامگاه کوروش بزرگ در مجموعه پاسارگاد

برجسته‌ترین بخش مجموعهٔ پاسارگاد، بنای آرامگاه کورش بزرگ است که پیشتر مشهور به مشهد مادر سلیمان بود در سال ۱۸۲۰ پس از پژوهش‌های باستان‌شناسی، هویت اصلی بنا به عنوان آرامگاه کوروش بزرگ مشخص شده‌است و چون گوهری در میان دشت خودنمایی می‌کند.

 این آرامگاه نزدیک ۵۳۰ تا ۵۴۰ پیش از میلاد از سنگ آهکی به رنگ سفید ساخته شده‌است بنای آرامگاه میان باغ‌های سلطنتی قرار داشته و از سنگ‌های بزرگ، که درازای پاره‌ای از آن‌ها به هفت متر می‌رسد، ساخته شده‌است.

تخته سنگ‌های آرامگاه با بست‌های فلزی معروف به بست دم چلچله‌ای، به هم پیوسته بوده، که بعدها آن‌ها را کنده و برده‌اند و اکنون جایشان به صورت حفره‌هایی دیده می‌شود که بیشترشان را بازسازی کرده‌اند.

آرامگاه کوروش در نزدیکی شیراز قرار داردبهتر است بدانید که در 138 کیلومتری شهر شیراز ، در جاده آسفالته شیراز به آباده ، کمی دورتر از جاده امروزی شیراز،  حدود 3 کیلومتر به بقایای شهری می رسیم که روزگاری پایتخت بزرگترین و بی نظیرترین پادشاهی جهان بوده است.

جالب است بدانید که این پایتخت در دشتی به نام مرغاب واقع شده است که مساحت تقریبی این دشت تقریباً 15×20 کیلومتر می باشد  رودی به نام پلور که البته در عهد باستان به آن مِدوس می گفتند در آن جریان دارد و در کل این دشت 1200 متر از سطح دریاهای آزاد ارتفاع دارد.

البته پیش از ساخته شدن پاسارگاد در دشت مرغاب ، این منطقه از تمدنی کهن برخوردار بوده است که روستاهایی مانند:تل نخودی ، تل سه آسیاب ، دوتولان ، تل خاری در هزاره های سوم و چهارم در آنجا به وجود آمده است و در دوره ی خود دارای رونق و شکوه ی بی نظیر بوده اند.




آرامگاه کوروش بزرگ

این آرامگاه نزدیک ۵۳۰ تا ۵۴۰ پیش از میلاد از سنگ آهکی به رنگ سفید ساخته شده‌است

 

بیشتربدانید:آشنایی باخطرات اشعه فرابنفش


بنای آرامگاه کوروش چندبخش شناخته شده دارد

سکویی ۶ پله‌ای که قاعده آن مربع مستطیلی به وسعت ۱۶۵ متر مربع است.

یک چهاردیواری کوچک به وسعت ۵/۷ متر مربع که سقف شیب بامی دارد و ضخامت دیوارهایش به ۵/۱ متر می‌رسد.

پایه بنا ۱۳٫۳۵×۱۲٫۳۰ متر از شش لایه پلکانی ساخته شده‌است، که از آن‌ها نخستین به بلندی ۱۷۰ سانتی‌متر، دومی و سومی ۱۰۴ سانتی‌متر، و سه عدد واپسین ۵۷٫۵ سانتی‌متر هستند بلندای کلی بنا در حدود ۱۱ متر است در ورودی آرامگاه در سمت شمال غربی قرار داشته و ۷۵ سانتی‌متر پهنای آن است این درگاه کوتاه نیز دارای دو در سنگی بوده که از بین رفته‌است.

خزانهٔ آرامگاه، در بالاترین نقطه، ریخت یک خانهٔ شیروانی ساده با یک ورودی کوچک در غرب را دارد نزدیک به صد سال پیش باور بر این بود که این بنا آرامگاه مادر سلیمان باشد و در دورهٔ اتابکان در زمان آل بویه با استفاده از ستون‌های برجای مانده از کاخ‌های باستانی مسجدی با نام مسجد اتابکی در گرد آن ساخته و یک محراب کوچک در خزانهٔ آرامگاه کنده‌کاری شد در دههٔ ۱۹۷۰ بقایای مسجد پاکسازی شده و تکه‌های تاریخی به نزدیکی مکان‌های اصلی‌شان بازگردانده شدند.

پس از کشته شدن کوروش در جنگ با سکاها یا ایرانیان شمالی، جسد وی را مومیایی کرده و درون تختی از زر نهاده و اشیای ارزشمند پادشاهی و جنگی او را در کنار وی گذارده بودند به گزارش باستان نگاران زمان اسکندر، وقتی اسکندر به پاسارگاد آمد و از آرمگاه کوروش که در میان باغی بزرگ قرار داشت دیدن کرد به آریستوبولوس دستور داد درون مقبره را تزیین کند.

در شیب سقف آرامگاه دو سوراخ بزرگ وجود دارد که برای سبک کردن سنگ‌ها و کم کردن از بار سقف ایجاد شده‌است و برخی ندانسته، جای نگهداری کالبد کوروش و همسر وی دانسته‌اند.

آرامگاه کوروش در همه دوره هخامنشی سپند مقدس به‌شمار می‌آمده این امر باعث گردیده که در دوران اسلامی هم این تقدس حفظ شود، اما تعبیر اصلی بنا دیگر مشخص نبوده‌است و از سوی دیگر مردم هم ساختن بناهای با عظمت سنگی را خارج از قوه بشری می‌دانسته‌اند و به سلیمان که دیوان را برای کارهای دشوار در خدمت داشته‌است، نسبت می‌داده‌اند. به همین جهت آرامگاه کوروش را هم از بناهای آن می‌شمردند و آن را به مادر او نسبت می‌دادند و مشهد مادر سلیمان می‌خواندند.

اسکناس‌های سبز رنگ پنجاه ریالی ایران از سال ۱۳۵۲ خورشیدی تا ۱۳۵۷ با نقشی از پاسارگاد چاپ و نشر می‌شد.

این بنا آرامگاه نخستین منادی آزادی و حقوق بشر، کوروش بزرگ است که همانند گوهری در میان دشت پاسارگاد خود نمایی می‌کند کوروش بزرگ به سال ۵۹۹ پیش از میلاد در سرزمین پارس به دنیا آمد پدرش کمبوجیه یکم از شاهان محلی پارس و مادرش ماندانا دختر آستیاک آخرین پادشاه ماد بود.

 کوروش در سال ۵۵۰ پیش از میلاد امپراتوری هخامنشی را پایه‌گذاری کرد قلمرو این امپراتوری در اوج قدرت خود از مشرق تا کرانه‌های رود سند و از مغرب تا یونان و مصر گسترده بود در سال ۵۳۸ پ م کوروش، بابل را فتح کرد و در این اینجا بود که بیانیه حقوق بشر خود را به صورت استوانه‌ای گلین تدوین نمود و فرمان آزادی و برابری را صادر کرد.

 وی پس از سال‌ها تلاش جهت توسعه و پیشرفت کشور و برقراری صلح و امنیت در سال ۵۲۹ پیش از میلاد چشم از جهان فروبست و پیکرش در این بنا آرام گرفت آرامگاه در گذشته میان باغ‌های سلطنتی قرار داشته که از هر سوی دشت نمایان بوده‌است.

 این بنا در عین سادگی بسیار زیبا و چشم گیر است و در زمان حیات کوروش بزرگ به دستور وی ساخته شده‌است بنای آرامگاه با تکنیک و مهندسی دقیق اجرا شده به گونه‌ای که پس از گذشت ۲۵ قرن هنوز استوار و پابرجاست مساحت آرامگاه ۱۵۶ متر مربع و ارتفاع آن نزدیک ۱۱ متر است.

 سنگ‌هایی که در ساخت بنا به کار رفته از نوع سنگ سفید مرمر نماست که از کوه سیوند در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب غرب پاسارگاد استخراج شده و به این مکان انتقال یافته‌است مهندسان و سنگ تراشان هخامنشی با دقت و شیوه‌ای خاص سنگ‌ها را روی هم قرار داده، به گونه‌ای که از هیچ نوع ملاتی در ساخت آرامگاه استفاده نشده و تنها از بستهای فلزی آهن و سرب جهت وصل کردن بلوکهای سنگی به یکدیگر استفاده شده‌است. 

آرامگاه در هفت طبقه اجرا شده که برگرفته از عدد مقدس هفت در میان ایرانیان است ساختار کلی آرامگاه از دو قسمت تشکیل شده، قسمت نخست به صورت سکویی شش پله‌ای پایه و اساس بنا است که ریشه در بناهای آئینی همانند معبد ایلامی چغازنبیل دارد.

 قسمت دوم که به صورت اتاقکی با سقف شیب دار روی قسمت نخست اجرا شده، یادآور سنتهای معماری مهاجران آریایی است ابعاد اتاقک آرامگاه ۱۷/۳ متر در ۱۱/۲ متر به ارتفاع ۱۰/۲ است این اتاقک در واقع محل نگهداری کالبد کوروش بوده که پس از مرگ، پیکرش را دورن تابوتی زرین قرار داده، به همراه وسایل شخصی از جمله ردا و جنگ افزارش در اتاقک آرامگاه قرار داده‌اند.

 زیر سقف شیبدار آرامگاه دو حفره بزرگ وجود دارد که برای سبک کردن وزن سنگ‌ها و کم کردن بار وارده به اتاقک ایجاد شده‌است بنا به گفته مورخانی که پس از سقوط امپراتوری هخامنشی به دست اسکندر مقدونی همراه وی به پاسارگاد آمدند بر دیواره آرامگاه نوشته‌ای وجود داشته به این مضمون  ای انسان، هر که هستی و از هر کجا که بیایی، زیرا می‌دانم که خواهی آمد، منم کوروش، پادشاه هخامنشی که این امپراطوری گسترده را برای پارسیان به یادگار گذاشته‌ام، که اکنون به این مقدار اندک از سرزمین بزرگ کشورم بسنده کرده‌ام بر گور من رشک مبر و بر ویران کردنش دل خوش مدار که تو نیز بر گور خود چنین نگاری، هرگاه فرمانبردار اهورامزدا باشی این متن اکنون وجود ندارد و به احتمال زیاد روی یک پلاک سنگی نوشته شده و بر دیواره آرامگاه نصب گردیده که در گذشته‌های بسیار دور از محل خود برداشته شده‌است.

 آرامگاه کوروش در همه دوره‌ها مقدس و محترم بوده‌است پادشاهان هخامنشی مراسم تاجگذاری خود را در این مکان انجام می‌داده‌اند این تقدس پس از دوره هخامنشی و با از یاد بردن نام و جایگاه پاسارگاد کم رنگ شد تا اینکه در دوره اسلامی به گونه‌ای دیگر احترام و تقدس خود را بازیافت.

 در دوره اسلامی به دلیل اینکه اسناد و مدارکی از هویت اصلی آرامگاه وجود نداشت این بنا را به آرامگاه مادر سلیمان نسبت دادند مردم بر اساس اعتقادات خود ساختن بناهای بزرگ سنگی همانند آرامگاه کوروش را خارج از قوه بشری می‌دانسته و ساخت آن‌ها را به سلیمان که دیوان را برای کارهای دشوار در خدمت داشته‌است، نسبت می‌داده‌اند. 

به همین جهت آرامگاه کوروش را هم از بناهای آن می‌شمردند و آن را به مادر او نسبت داده و مشهد مادرسلیمان می‌خواندند در دوران اتابکان فارس که پاسارگاد و تخت جمشید ارزشی دوباره یافت و حتی پارس و ایران هم ملک سلیمان خوانده شد، با استفاده از ستون‌ها و سنگ‌های کاخ‌ها، مسجد جامعی پیرامون آرامگاه ساخته و محرابی نیز بر دیواره جنوبی اتاق آرامگاه حجاری شد.

 در سال ۱۳۵۰ خورشیدی، پس از مطالعه و بررسی، سنگ‌ها به جای اصلی خود منتقل شدند از سال ۱۸۲۰ میلادی با کشف و خوانده شدن خطوط میخی و مطالعه اسناد و مدارک، هویت اصلی بنا به عنوان آرامگاه کوروش مشخص گردید این بنا به همراه دیگر بناهای مجموعه پاسارگاد در تیرماه ۱۳۸۳ در فهرست میراث جهانی جای گرفت.

در حال حاضر ارتفاع مقبره کوروش از سطح زمين 10/11 متر می باشد اندازه اتاق آرامگاه کوروش 11/3 در 17/2 متر و بلندای آن 5/327 سانتی متر می باشد اين اتاق در گذشته درسنگی داشته است ضخامت ديوارهای اتاق مقبره کوروش 50/1 متر می باشد دیوارهای اتاق آرامگاه کوروش بسیار ضخیم ساخته شده‌اند بطوری که پس از ورود به اتاق در می‌یابیم که اندازه‌های داخلی آن کمی بیشتر از 2 متر در 3 متر است.

داخل مقبره کوروش بسیار ساده است هرتسفلد برای نخستين مرتبه متوجه می شود كه اتاق مقبره کوروش دارای دو در بوده و سوراخ های پاشنه درها مشخص است احتمالا دارای دو در سنگی بزرگ که بر روی همدیگر قرار می‌گرفته‌اند، بسته می‌شده است.

 چنین درهایی که به سختی باز و بسته می شوند، معمولاّ برای بناهایی بکار می‌رفته است که قرار نبوده رفت ‌و آمدهای زیادی به درون آن انجام پذیرد این درها نزدیک به 130 سانتیمتر بلندی داشته و ورود به اتاق با خم شدن امکان پذیر می‌شده است.

داخل مقبره کوروش بسیار ساده و کف و سقف آن هر کدام از دو قطعه سنگ بزرگ و ضخیم پوشیده شده است قسمت شيب دار بالای مقبره کوروش كه دو قسمت می شود دارای 75/4 متر طول و 85 سانتی متر ارتفاع است در نتیجه وجود این سقف مسطح بر بالای اتاق و در زیر شیروانی، در می‌یابیم که می‌بایست اتاق دیگری در میان این دو سقف وجود داشته باشد.

هر چند که به نظر می‌رسد کنده‌کاری‌های تابوت‌مانندی که در درون تخته‌سنگ‌های بام زیرین و داخلی بنای مقبره کوروش انجام شده است، شیوه‌ای برای سبک کردن آن بوده باشد؛ اما بعید نیست که با توجه به اندازه‌های آنان که برابر با قد و هیکل آدمی است، آنگونه که استاد سامی بیان داشته‌اند، تابوت‌های کوروش بزرگ و کاساندان بانوی او بوده باشند.


بیشتر بدانید:دلایل بی اعتمادی و راه حل بی اعتمادی


کتیبه‌هایی  که  در مقبره کوروش پاسارگاد وجود دارد

در اطراف و درون مقبره کوروش هیچ گونه آذین و نگاره‌ای وجود ندارد و تنها در نمای سردر سه‌گوش زیر شیروانی و بالای در ورودی، نقش بسیار کم رنگی از نگاره یک گل دوازده‌ گلبرگی متداول هخامنشیان نگاشته شده است علاوه بر این هیچ گونه کتیبه و نبشته‌ای نیز در مقبره کوروش یافت نشده است.

اما آریان مورخ یونانی گزارش کرده که در مقبره کوروش کتیبه‌ای به خط ایرانی به این مضمون دیده شده است: ای مرد! من کورش هستم، پسر کمبوجیه، من شاهنشاهی پارسیان را بنیاد گذاشتم من بر آسیا فرمان راندم، اینک بر من رشک مبر.

 آریان و همچنین استرابو، مورخ دیگر یونانی به نقل از آریستوبولوس وضعیت داخل مقبره کوروش را نیز به اختصار توصیف کرده‌اند بر پایه گفتار آنان در اتاق مقبره کوروش یک تخت زرین با تابوتی زرین و میز و ساغرهایی وجود داشته است.

البته در درون مقبره کوروش و بر سنگ‌هایی در پیرامون آن، کتیبه‌هایی مذهبی و نیز طرحی از یک محراب تراشیده شده که به دوره حکومت اتابکان فارس مربوط می‌شود در آن زمان از این مکان بعنوان مسجد استفاده می‌شده است! در دوره‌ای نیز که تا همین اواخر ادامه داشته است، این مقبره کوروش را به عنوان قبر مادر سلیمان می‌شناخته‌اند.

به هر حال همين معروفيت و اشتهار سبب گرديد كه پايتخت و مقبره کوروش بزرگ شاهنشاه عظيم الشأن پارسی از انهدام به دست عرب ها مصون بماند و ايرانیان امروز بتواند در دل این اثر و سایر آثار هویت گمشده خویش را جستجو کرده و آن را به یاد آورند.

امروزه در پاسارگاد تنها یک کتیبه کامل که در چند جای مختلف بر دیوار کاخ‌ها نوشته شده است، دیده می‌شود این کتیبه‌ها در دو سطر به زبان و خط فارسی باستان، یک سطر ترجمه عیلامی و یک سطر ترجمه اکدی بابلی نو نگاشته شده‌اند: اَدَم کوروشَـ(ـه)، خشایَـثی‌یَـه، هخامنیشی‌یَـه - من کورش، شاه، هخامنشی.

از این کتیبه نسخه دیگری بر بالای سنگ‌نگاره مرد بالدار بوده است که در فاصله سال‌های 1240 تا 1253 خورشیدی ناپدید شده است.


آرامگاه کمبوجیه (زندان سلیمان)در پاسارگاد

آن را به عنوان زندان سلیمان می‌شناسند حاشیه شمالی محوطه کاخ‌ها در سلطه ویرانه‌های یک برج سنگی بلند بوده شاید کمبوجیه یا بردیا در فکر یک ساختمان جدا در نقش رستم بوده‌اند پس داریوش در این‌جا فعالیت کرده‌است از دیدگاه امنیتی محوطه جنب آرامگاه آتی شاه می‌بایست زیاد نگهبانی می‌باشد. 

ارتفاع کامل دیوار جلوی بنا۳۸/۱۲ متر بوده. پس اگر ما ارتفاع سکو (۴۱/۱) متر و ارتفاع تخمینی سقف هرمی شکل را ۳۰سانتی‌متر به دیوار جلو اضافه شده‌است، ارتفاع کلی بنا به 14/09 متر می‌رسد زندان شامل یک برج مربع با پیش نشستگی در چهار گوشه، سه ردیف پنجره کاذب در سه جانب ساختمان قرار داشته‌است.

 پایه برج یک سکوی سه طبقه پابر جا شد، دو پنجره کاذب کوچک در بالای ورودی استوار است و هریک از دیوارهای فوقانی با پانزده ردیف تو رفتگی مستطیل شکل، مرتب شده‌است از قطعات بزرگ سنگی در ساختمان کار کرده‌اند در مجموعه ساختارهای هم‌زمان هخامنشی، ساختمان زندان دارای ارتباطی، هم با معماری تدفینی و هم با معماری مذهبی می‌باشد.

 طبق نظریه اشمیت، زندان با قرار داشتن در نزدیکی کاخ‌های پاسارگاد، احتمالاً توسط کوروش ساخته شده‌است خزانه‌ای برای لوازم سلطنتی یا مذهبی- درفش شاهانه، نمادهای دینی و امثال آن بوده‌است از دو پنجره کور در نمای اصلی زندان فقط قطعات کوچکی در میان آوار پایه بنا باقی‌مانده‌است.

پژوهشگران با این نظر مخالفند که زندان سلیمان آرامگاه ژان پرو، لویی واند نبرگ و برخی دیگر برج زندان سیمان را آرامگاه کمبوجیه پدر کوروش بزرگ می‌دانستند و گروهی دیگر این مقبره را از آن کاساندانه زن کوروش می‌پنداشتند. شوربختانه از این بنا در حال حاضر فقط یک دیوار به جا مانده‌است و قسمت زیادی از آن در سده‌های نه چندان دور خراب شده‌است.

شاید قبر کامبوزیا کمبوجیه بوده است و کامبوزیا شهریار عصبانی و تند مزاج و مقتدر و فاتح مصر پس از اقامت سه سال در آنجا هنگام مراجعت از مصر به ایران در اکباتان خود را کشت تاریخ نویسان قدیم راجع به قبر او که کجا بوده چیزی ننوشتند و پاره ای از باستان شناسان معتقدند شاید آثار خرابه های سنگی بین نقش رستم و تخت جمشید که مثل کعبه زرتشت ساختمان شده و اینک معروف به تخت گوهر است، قبر کامبوزیا بوده است، ولی این تصور بعید میرسد زیرا تخت جمشید و نقش رستم در اواسط سلطنت داریوش آباد گردید ده دوازده سال پس از مرگ کامبوزیا توجه دربار بدان سو معطوف گردید و منطقی نیست که چند سال جسد کامبیز را بلاتکلیف گذارده باشند.

از نظر معماری استروناخ با مقایسه با کعبة زرتشت نشان می دهد که این دو تا شباهت ظاهری دارند و در بسیاری از جزئیات، تفاوتهای چشمگیری میان این دو وجود داشته است و در همة این تفاوت ها ، کفة ظرافت و دقت برج پاسارگاد وزین تر است . 

خصایص سنگ تراشی و نکات فنی و احتمال ذکر نام کورش در کتیبه ای که بقایای آن را به برج پاسارگاد منسوب می کنند ، همه حاکی از تاریخ میان 540 تا 520 ق.م.است در حالی که جزئیات فنی کعبه زرتشت حاکی از تاریخی در حدود 520 تا 500 ق.م میباشد.



زندان سلیمان

ارتفاع کلی بنا به 14/09متر می‌رسد زندان شامل یک برج مربع با پیش نشستگی در چهار گوشه، سه ردیف پنجره کاذب در سه جانب ساختمان است.


بیشتر بدانید:نکته های مهم مدیریتی برای مدیریت موفق


آرامگاه کمبوجیه پسر کورش بزرگ در پاسارگاد

آنچه از این بنا باقی‌مانده دیواری بلند به ارتفاع حدود ۱۴ و طول تقریبی ۷٫۵ متر است این بنا به بنای کعبه زرتشت در نقش رستم شباهت دارد در حالی که از نظر قدمت، قدیمی‌تر و از نظر استحکام و فن ساخت نمایانگر اجرایی قوی‌تر از بنای کعبه زرتشت است با استناد به کتیبه‌ای که در دیوار آن قرار گرفته برج زندان سلیمان را آرامگاه کمبوجیه می‌پنداشتند که جسد وی را داریوش بزرگ پس از مرگ از سوریه به پاسارگاد آورده‌است و در این ساختمان قرار داده‌است.

مقبره کمبوجیه یکی از بناهای بسیار زیبای مجموعه پاسارگاد  است که ساخت آن مربوط به آغاز دوره هخامنشیان می باشد بنایی چهار گوش و برج مانند که اکنون تنها یک دیواره از آن باقی‌مانده‌ است و در مسير كاخ‌هاي اختصاصي و بارعام با تُل تخت واقع شده است. ارتفاع برج نزدیک به ۱۴ متر و قاعده آن ۲۳/۷ * ۲۷/۷ متر است که بر سکویی سه پله‌ای قرار گرفته‌ است.

ورودی بنا به سوی شمال غربی تعبیه شده و نزدیک به ۵۰/۷ متر از سطح زمین ارتفاع دارد که با یک پلکان ۲۹ پله¬ای به اتاق بالای برج دسترسی داشته اند این بنا از نگاه معماری و هنری یکی از شاهکارهای مهندسان و هنرمندان هخامنشی به شمار می آید.

 بلوکهای سنگی به گونه ای روی هم قرار گرفته اند که در برخی از رجها به سختی می توان دو بلوک را از هم تشخیص داد سنگهای به کار رفته در ساخت بنا از گونه سنگهای سفید مرمر نما است که از معدن کوه سیوند آورده شده اند.

مقداری هم سنگ سیاه آهکی در پنجره‌های کور استفاده شده‌است نمای دیواره دارای تعداد زیادی تو رفتگی مستطیل شکل است که احتمالاً جهت زیباسازی یا در ارتباط با کارکرد بنا بوده‌است. ۱۰ عدد گودی پنجره مانند که پنجره کورنامیده می‌شده،  در دیوارهای آن در آورده‌اند و این پنجره‌ها را با سنگ‌های سیاه قاب گرفته‌اند.

در مورد کاربری بنا نظرهای گوناگونی مطرح است گروهی آن را مقبره کمبوجیه پسر و جانشین کوروش می دانند و بعضی هم آن را آتشکده یا نیایشگاه بشمار می‌آورند و برخی نیز آن را گنج خانه کوروش خوانده‌اند که در آن اسناد و مدارک مهم دولت هخامنشی بایگانی می شده‌است.

 به احتمال زیاد این بنا با توجه نقشه و معماری آن کارکردی آیینی داشته‌است از آنجا که تمامی بخش های بنا مشخص شده است حفاری های باستان شناسی نیز نمی تواند به حل این معما کمک کند.

هم اکنون تنها دیوار به جای مانده از مقبره کمبوجیه توسط داربست هایی که گروه ایزمئو در سال ۱۳۴۹ و ۵۰ ساخته اند، ایستا باقی مانده است و مشکل خاصی که آن را فرو ریزد وجود نداردبه اعتقاد محققین شكل و كاربري اين بنا در زمان كوروش به اندازه‌اي مهم بوده كه داريوش نمونه مشابه آن را در نقش رستم مي‌سازد كه امروز به آن كعبه زرتشت گفته مي‌شود.

شواهد موجود در کعبه زرتشت و ساختار آن نشان می دهد این بنا از روی مقبره کمبوجیه بازسازی شده است اما الگو برداران بسیار ضعیف عمل کرده اند و نتوانسته اند بنایی چون مقبره کمبوجیه را در نقش رستم بسازند مقبره کمبوجیه از نظر قدمت، قدیمی‌تر و از نظر استحکام و فن ساخت نمایانگر اجرایی قوی‌تر از بنای کعبه زرتشت است.

مقبره كمبوجيه كه امروز آن را به عنوان آتشكده‌اي از دوره كوروش كبير معرفي مي‌كنند، اثري منحصر به فرد محسوب مي‌شود كه با نام بناي زندان در فهرست ميراث جهاني به ثبت رسيده است این بنا در دوره اسلامی به نام زندان سلیمان معروف بوده‌است.



آرامگاه کمبوجیه پسر کورش در پاسارگاد

مقبره کمبوجیه یکی از بناهای بسیار زیبای مجموعه پاسارگاد  است که ساخت آن مربوط به آغاز دوره هخامنشیان می باشد 


بیشتر بدانید:ساخت قایق الکترونیکی به روش ساده


مسجد پاسارگاد قدیمی ترین مسجد ایران

مسجد پاسارگاد مسجدی است که در سال ۶۰۲ هجری شمسی و در دوران فرمانروایی اتابکان فارس و توسط اتابک سعدبن زنگی از حاکمان دادگستر فارس در اطراف مزار کوروش که در آن دوران به مسجد یا مشهد مادر سلیمان نبی معروف بوده‌است، ساخته شده‌است.

 این مسجد از قدیمی‌ترین مساجد ایران بوده‌است که بقایای آن تا پیش از جشن‌های دو هزار و پانصد ساله شاهنشاهی در سال ۱۳۵۰ باقی بود. در آن سال بر خلاف منشور ونیز برای مرمت آثار باستانی، بقایای مسجد از جمله دروازه آن توسط گروه مرمت از مؤسسه ایزومئو برهبری اوجنیو گالدیری و با تأیید اداره باستانشناسی که شامل ستون‌های سنگی و کتیبه‌های قرآنی بود به محل دیگر برده شد.

طرح محوطه آرامگاه کورش بزرگ اثر ارنست هرتسفلد یا دستیارش که احتمالاً در سال ۱۹۰۵ میلادی کشیده‌است ستونها و دیوارهای مسجد دیده می‌شود.

در طرح‌هایی که ارنست هرتسفلد از محوطه مقبره کوروش تهیه کرده حدود و ثغور مسجد توسط ستونها پیداست مسجد به شیوه‌ای ساخته شده بود که مزار کوروش در میان آن قرار داشت. در داخل مزار کوروش ضلع سمت راست ورودی (دیوار جنوب غربی) نیز محرابی ایجاد گردیده که آیاتی از سوره فتح و اسما جلاله در آن دیده می‌شود.

لرد جورج ناتانیل کرزن در سفرنامه خود در کتاب پرشیا و مسئله پرشیا Persia and the Persian Question جلد دوم صفحه ۷۷ ضمن تشریح کامل وضعیت دشت مرغاب و پاسارگاد به مراز کوروش اشاره کرده و می‌نویسد که این ساختمان در میان مردم به مزار یا مسجد مادر سلیمان مشهور است و اطراف آن تعداد زیادی از قبور مسلمانان دیده می‌شود.

باقیمانده مسجد و ستونها پیش از برپایی جشن شاهنشاهی در دهه پنجاه جمع‌آوری شد و به محل کاخ انتقال یافت علی سامی که مسئولیت بازسازی و مرمت مزار کوروش را بر عهده داشت معتقد بود که مسجد از جهت معماری حائز اهمیت نبوده‌است.


مراسم اسلامی در مسجد پاسارگاد

از آنجا که مزار را مقبره مادر سلیمان می‌دانستند، ورود به داخل مقبره از سوی مردان همچون بی بی شهربانو مرسوم نبوده‌است و بیشتر زنان داخل می‌شدند متولی آن نیز بعضاً بر عهده زنان بوده‌است با ورود گردشگران در دوران معاصر این عقیده کنار گذاشته شد.

 مراسم مذهبی مسلمانان از دوران کهن در این منطقه انجام می‌شده‌است در داخل مقبره بجز ایجاد محراب، قرآنی بوده‌است و مردم در آنجا به دعا و نماز می‌پرداختند مراسم عید قربان و سوگواری عاشورا نیز در آن برگزار می‌گردیده‌است.

 اهالی روستای پاسارگاد به یاد دارند که همه از زن و مرد، کودک و جوان، پیر و ناتوان در روز عاشورا به دور هم جمع می‌شدند و علمدار، علم۸۰ را برمی‌داشته و جلو می‌افتاده و مردم به دنبال وی حرکت می‌کرده و حدود ساعت ۱۰ صبح عاشورا به آرامگاه می‌رسیدند در اطراف آرامگاه به دنبال علمدار طواف می‌کردند، سینه می‌زدند، نوحه می‌خواندند و ساعت۱۲ بازمی‌گشتند.

هاینریش بروگش باستان‌شناس آلمانی که در سال‌های ۱۸۹۵ تا ۱۸۶۱ م. (۱۲۷۶ تا ۱۲۷۸ هجری قمری) در ایران بوده می‌نویسد :در درون مقبره چند ورق از یک قرآن قدیمی مانده‌است که محافظ مقبره با احترام تمام می‌بوسد.  

آرمینوس وامبری که در سال ۱۸۶۲ م. (۱۲۷۹ هـ. ق) از آرامگاه دیدن کرده، می‌نویسد:مسلمانان از داخل آن برای عبادت استفاده می‌کنند و برای این منظور همیشه چند قرآن در آن جا می‌گذارند.

ژان تونو (J. Thevenat) در سال ۱۶۶۷ (۱۰۷۸ هـ. ق) از این آرامگاه بازدید کرده و می‌نویسد: مسلمانان شیراز و پیرامون [آن] روز عید قربان [را] در این عبادتگاه (مقبره مادرسیلمان) نماز می‌گزارند

آندره دلیردلند (Andre Daulier Deslands) که همزمان با تونو در ایران بوده نیز به این موضوع اشاره کرده‌است.

فرصت شیرازی می‌نویسد که در محوطه مسجد و اطراف مقبره تعداد زیادی از مسلمانان دفن شده‌اند.


جمع‌آوری ستونها و دروازه‌های باقی‌مانده مسجدپاسارگاد

باقیمانده مسجد و ستونها پیش از برپایی جشن شاهنشاهی در دهه پنجاه جمع‌آوری شد و به محل کاخ انتقال یافت علی سامی که مسئولیت بازسازی و مرمت مزار کوروش را بر عهده داشت معتقد بود که مسجد از جهت معماری حائذ اهمیت نبوده‌است.

در جهان بناها و محوطه‌های فراوانی وجود دارد که در طول تاریخ مورد توجه مردمان مختلف قرار گرفته و تغییر کرده‌است تصمیمی که سامی و تیم مرمت ایتالیایی گرفتند جدای از صحت ادعایشان، تصمیمی بر خلاف کنوانسیونهای بین‌المللی بود.

 از جمله منشور جهانی ونیز برای حفاظت از آثار تاریخی (۱۹۶۴) در مورد بناهایی که در دورانهای تاریخ مورد توجه بوده‌اند می‌گوید: هیچ لایه یا چهره تاریخی نباید به نفع چهره دیگر حذف شود و حفظ وحدت سبک (Unity of Style) به هیچ وجه هدف مرمت نیست.

گرچه بنیاد پژوهشی پارسه در سال ۱۳۸۷ اعلام کرد که تصمیم دارد بقایای مسجد را که به اشتباه و بر خلاف اصول باستانشناسی از جای خود خارج شده بود بازگردانده و مرمت نماید اما هیچ خبری دال بر آغار اقداماتی بدین منظور در رسانه‌ها منتشر نشد.

 یکی از محققان  در این باره گفته بود: گروه ایزمئو در پاسارگاد کارهای ارزنده‌ای انجام داده‌است اما انتقال بقایای مسجد که به عنوان یک لایه تاریخی محسوب می‌شد، به محل کاخ‌ها اشتباه بزرگی بود که امروز از نظر منشور جهانی حفاظت از بناهای تاریخی این کار کاملاً غلط محسوب می‌شود پاسارگاد را نباید محوطه‌ای هخامنشی بلکه باید آن را محوطه‌ای هخامنشی_ اسلامی دانست. 

زیرا در دوره اسلامی نیز آرامگاه کوروش از تقدس خاصی برخوردار بوده و حتی مسلمانان در داخل آرامگاه نیز محرابی زیبا در سنگ به وجود آورده‌اند.


سکوی عظیم تل تخت و استحکامات دفاعی آن

در محوطه پاسارگاد سکوی عظیم تل تخت به عنوان مادر سلیمان می‌شناسنددر طرح اولیه زمان کوروش بزرگ سکوی تل تخت، مساحتی بیشتر در بر می‌گرفت که هدف آن ساخت یک بنای تشریفاتی همانند تخت جمشید بوده‌است، با مرگ کوروش بزرگ، داریوش شاه میل به ساخت بناهایی داشت.

 به همین علت مکانی در حدود ۶ هزار متر مربع که قبل تر از آن در زمان کوروش به شکل متوازی‌الأضلاع بوده‌است با ساختارهای خشتی به شکل بنای یاد گونه ساخته شد نه مجموعه تشریفاتی، که کوروش می‌ساخت. در ضلع غربی حیاط تالار ستون دار بزرگی با ابعاد ۷ * ۲۵ ساخته شده‌است که دارای هشت ته ستون استوانه‌ای که بر روی آن قلمه‌های چوبی نمایان شده‌است. 

در جهت شمالی تل تخت دو پلکان برای رفتن بر فراز تخت گاه بوده‌است که هر دوی این پلکان‌ها ساده و یک طرفه و از مقابل تخت گاه تل تخت داخل می‌شدند که امروزه چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است چند رج پایین دیوار، بیشتر سنگ‌های دیواره بیرونی را با بست‌های دم چلچله‌ای متصل شده‌است که در زمان‌های بعد بیشتر این بست‌ها را از جا بیرون زده‌است و شواهد می‌گوید برای بدست آوردن آهن آماده‌ای در درون شنگ‌ها بوده‌است بسیاری از سنگ‌ها را، به ویژه در جبهه غربی از دیواره دور از هم قرار داده‌است و به پایین تخت گاه می‌اندازد که امروزه قسمت‌های زیادی از آن خراب شده‌است.

 راه پله سنگی نیمه تمام آن مسدود و یک دیوار بزرگ از خشت اطراف محوطه ساخته شده، ورودی جدیدی که تردد وسایل چرخدار بوده‌است، در ضلع جنوبی بخش دفاعی، بر فراز تپه قرار دارد در پایان دوره هخامنشی هیچ آسیبی ندیده‌است و تخت به عنوان خزانه سلطنتی تقریباً دست نخورده به اسکندر مقدونی تحویل داده‌اند نابودی این محوطه در حدود سال ۲۸۰ پ. م به یک شورش محلی مربوط بود؛ که به تسلط سلوکیان در فارس به سر انجام رسید.

نمای پاسارگاد از روی تپه تل‌تخت نزدیکترین بنا آرامگاه کمبوجیه و دورترین بنا که در مرکز قسمت بالایی تصویر دیده می‌شود آرامگاه کورش بزرگ است بین این دو بنا، ویرانه‌های کاخهای هخامنشی دیده می‌شوند.

این سازه‌ها با وسعتی در حدود ۸۰۰۰ متر مربع بر روی تپه‌ای بزرگ در انتهای شمالی پاسارگاد قرار دارند. 

سازه‌های یادشده معماری چهار دوره را به خود اختصاص داده‌است:

ساختارهای سنگی؛ عموماً مربوط به دورهٔ اول هخامنشی.

ساختارهای خشتی؛ مربوط به دورهٔ دوم هخامنشی.

ساختارهای خشتی و سنگی؛ مربوط به دورهٔ سلوکی و اشکانی.

ساختاری خشتی، آجری و سنگی؛ مربوط به اواخر دورهٔ ساسانی.

ساختار اول (سنگی) به روش بنایی خشک و با استفاده از قالبهای بزرگ سنگی و یک شیوهٔ اتصالی به نام آناتیروسیس (Anathyrosis)، که تمدنهای آسیای صغیر در سدهٔ ششم میلادی با آن آشنا بودند، بنا شده‌است نقشهٔ عمومی سکو یک متوازی‌الأضلاع با ابعاد تقریبی ۹۸×۷۹ متر و با تورفتگیهایی در کناره‌های شمالی و جنوبی، است.

 ارتفاع اصلی آن تقریباً ۱۵ متر بوده‌است اولین مرحله از ساخت بنا توسط کوروش بزرگ انجام گرفته و با مرگ وی در سال ۵۳۰ قبل از میلاد متوقف شد مرحلهٔ دوم در دوران داریوش بزرگ با استفاده از آجرهای خشتی -گلی ساخته شد ۴۸۶ تا ۵۲۲ قبل از میلاد.

تل تخت یا دژ داریوش، که به تخت مادر سلیمان هم معروف است، یکی از بناهای محوطه پاسارگاد می‌باشد.

داریوش چهارمین پادشاه هخامنشی با احتساب بردیای دروغین که تخت جمشید را بنیان نهاد در حاشیه بنای پاسارگاد دژ تل تخت را بنیان گذاشت که این بنا در محدوده‌ای به وسعت دو هکتار سامان یافته‌است.

تل تخت در زمان ایران باستان به عنوان بنایی تشریفاتی و مذهبی مورد استفاده قرار می‌گرفت و پادشاهان هخامنشی از این بنا با ساخت دژ و برج و بارو حفاظت می‌کردنددر این دژ تالارهای ستون دار، انبار، اتاق‌ها و سکوهایی بزرگ وجود دارد که بخش عمده‌ای از این بناها در کاوشهای دیوید استروناخ در ۴۰ سال پیش کشف شده‌است.

داریوش بزرگ، چهارمین پادشاه هخامنشی پس‌از به قدرت رسیدن علاوه بر احداث تخت‌جمشید در مرودشت، برخی اقدامات نیز در پاسارگاد انجام می‌دهد که از آن‌جمله تغییر کاربری بنای باستانی تُل‌تخت در شمال پاسارگاد از یک بنای تشریفاتی به دژی مستحکم با وسعت دو هکتار است.

تُل‌تخت در مسیر راه باستانی مناطق مرکزی ایران با ناحیه فارس به عنوان نخستین ایستگاه در محل ورود به پارسه‌کده (ده پارسه یا همان پاسارگاد) و دره بلاغی بنا و سپس در دوره سلوکیان و حکومت محلی ناحیه فارس و دوره اسلامی مسکونی شد.





سکوی عظیم تل تخت

تل تخت یا دژ داریوش، که به تخت مادر سلیمان هم معروف است، یکی از بناهای محوطه پاسارگاد می‌باشد.


بیشتر بدانید:همه چیز درباره برچسب سایت ونوشتن آن


نقش ‌برجسته های  انسان بالدار در بنای پاسارگارد

سنگ‌نگاره انسان بالدار سالم‌ترین و زیباترین نقش ایجاد شده در بناهای پاسارگاد است که دارای مفاهیم عمیق اندیشه والای انسانی کوروش بزرگ است سنگ نگاره مردی را نشان می‌دهد با ریش انبوه کوتاه، ردای بلند و تاجی بر سر در حالی که چهار بال او را دربر گرفته‌اند رو به سوی مرکز کاخ دارد.

 عناصر تزئینی و هنری سنگ نگاره بسیار زیبا، چشمگیر و معنادار است بر بلندای نقش تاجی زیبا است که روی شاخ‌های بلند و تاب دار یک قوچ حبشی، در حالی که دو مار کبرای پشت به هم کرده که هر یک گویی را به نماد خورشید بر سر دارند قرار گرفته‌است.

 سه دسته گل نی، بخش اصلی تاج را که هر یک گوی خورشید را بر فراز دارند و با پر شترمرغ احاطه شده‌اند تشکیل داده‌اند انتهای این سه دسته گل را سه گوی بزرگ خورشید پوشانده‌اند بالها با ظرافت و زیبایی دو سوی مرد را دربر گرفته در حالی که دو بال به سوی آسمان و دو بال به سمت زمین گسترده شده‌اند.

 اندام این مرد با ردایی بلند و حاشیه دار پوشانده شده که مزین به گلهای رزت است دستها یکی به سوی جلو و دیگری در امتداد بال به سوی بالا قرار گرفته‌اند در حالی که پاها عریان هستند در ایجاد این نقش از هنر و فرهنگ‌های ملل مختلف آن روز الهام گرفته شده‌است.

 از جمله تاج که پیشینه‌ای مصری دارد، لباس بلند مرد که ایلامی است و بالها که ریشه در هنر آشور دارد به‌کارگیری هنر ملل مختلف در این سنگ نگاره بر گرفته از اندیشه‌های والای انسانی کوروش است در واقع هر قسمت نقش بیان‌کننده حضور نماینده‌ای از ملتهای گوناگون است.

 کوروش با ایجاد این سنگ نگاره یک نوع اتحاد و همدلی را میان مردمان سرزمین‌های مختلف با اندیشه برابری انسان‌ها با هر رنگ، نژاد و زبانی را به وجود آورد بالای نقش برجسته تا سال ۱۲۴۳ خورشیدی، مزین به سنگ نبشته‌ای میخی سه زبانه بوده با مضمون من کوروش شاه هخامنشی ام. ولی پیش از سال ۱۲۵۶ خورشیدی این سنگ نبشته را از بالای نقش برداشته‌اند کتیبه میخی که در بالای نقش انسان بالدار بوده به سه زبان پارسی باستان و ایلامی و اکدی نوشته‌است.

نقش انسان بالدار را یک مفسر هندی به نام مولانا ابوالکلام آزاد و علامه طباطبایی با شخصیت ذوالقرنین صاحب دو شاخ که در قرآن مجید از او به عنوان شاهی جهانگیر و دادگر و نظرکرده یاد شده یکی دانسته و بیان می‌کنند که ذوالقرنین یاد شده در قرآن همان کوروش بزرگ است.

نقش برجسته انسان بالدار تنها نقش كامل به‌جاي مانده از نقوش پاسارگاد است كه بر روي باقي‌مانده‌ي جرز درگاه شمال غربي كنده شده است ، تراش اين نقش بسيار سطحي است و گذشت زمان و شرايط نامناسب آب‌وهوايي بسياري از جزييات اين نقش را چنان از بين برده كه تشخيص آن ناممكن شده است.

 از سوي ديگر، بر بالاي اين نقش، كتيبه‌اي سه‌زباني وجود داشته است كه درست مانند كتيبه منقور بر جرز ايوان كاخ بار در چهار سطر كه دو سطر اول به فارسي باستان و دو سطر بعدي عيلامي و بابلي به خط ميخي نقر شده بود و مسافران اروپايي آن را توصيف و نقاشي كرده‌اند.

 متن فارسي باستان اين كتيبه چنين است: سطر اول: ادم با فتح ‹الف› و ‹دال› كوروش خشايثي با فتح ‹ي› اول و كسر ‹ي› دوم سطر دوم: يه با فتح ‹ي› هخامنشي يه يعني من كورش ام، شاه، هخامنشي اين متن، كتيبه كورش را معرفي مي‌كند كه من كوروشم كه شاه است و هخامنشي‌زاده؛ نه اينكه معرف ساختماني باشد و مفهوم من، كوروش شاه، هخامنشي زاده ام كه اين را ساخت مي‌دهد.

 اين نقش، مردي را نشان مي‌دهد كه از فرق سر تا كف پا 2/35 متر و با تاج ويژه‌اش 2/90 متر بلندي دارد تصوير اين شخص از نيم‌رخ نقش شده و رو به چپ، يعني به طرف داخل و سمت مركز تالار دارد ريش وي كوتاه و مجعد است و دو گوشه‌ي چشم بادامي و طرح بيني و گوش‌ها زير كلاهي كه تاج را نگه مي‌دارد، پنهان شده است.

 علاوه بر چهره، تنه و پاهاي او به طرف راست رو به داخل تالار است؛ گويا خواسته‌اند نشان دهند كه وي به سوي تالار در حركت بوده است دست چپ نقش تقريبا در پشت تنه پنهان است؛ ولي دست راست در جلو سينه بالا آمده است و انگشتان دست كاملا باز هستند و حالتي شبيه به سلام يا نيايش را نشان مي‌دهند.

 چهار بال بسيار بزرگ، يك جفت رو به پايين و جفتي رو به بالا، از جمله نشانه‌هاي اين مرد است پرها و شاهپرها را به دقت در دو يا سه طبقه نشان داده‌اند و در پشت سر، قسمت اول بال‌هاي چپ و در قسمت جلو، بخشي از بال‌هاي راست را پولك‌پولك كرده‌اند. 

تن‌پوش اين انسان جبه‌اي بلند و بي‌كمر است كه از گردن تا قوزك پاي او را مي‌پوشاند كه حاشيه‌يي مستطيل‌شكل داشته است با وضع كنوني نقش، درست مشخص نيست كه آيا اين انسان كفش داشته يا چنان كه استروناخ معتقد بود، برهنه پا بوده است.

 چشم‌گيرترين بخش اين نقش، تاج اوست؛ كلاهي بزرگ و گرد و بسيار چسبان كه از بالاي پيشاني تا پشت گردن را پوشانده و طرح آن و نيز برجستگي‌هايي كه به‌صورت رشته‌هاي موازي ترسيم شده، بيانگر آن است كه جنس كلاه از فلز و احتمالا از زر بوده است. 

از فرق كلاه دو شاخ قوچ برآمده كه هر يك دو تاب مختصر دارد و به نوكي تيز منتهي مي‌شود بر روي اين دو شاخ سه قرص خورشيد را به‌صورت سه دايره‌ي متحدالمركز نقش كرده‌اند و بر روي آن‌ها سه مخروط كوزه‌مانند گذاشته‌اند كه نوارهايي از گردن آويخته دارند و در اصل سه گوي ديگر بر فرازشان بوده كه امروز اثري از آن‌ها نيست. 

چند برگ با رگه‌هاي تنگ موازي از ميان و دو سوي مخروط‌ها بيرون زده و سر يك مار كبري از تاب دوم هر شاخي رو به بيرون آمده است كه تاجي مانند يك گوي بر سر دارد از مدت‌ها پيش دريافته‌اند كه نقوش انسان بالدار و گاو بالدار روي درگاه‌هاي اصلي از هنر آشوري، به ويژه از نقوش كاخ سناخريب اقتباس شده‌اند. 

با وجود تفاوت‌هاي جزيي در ريش و لباس و حالت ايستادن و تاج مصري‌الاصل انسان بالدار، نمونه‌ي اصلي آن را در هنر آشوري مخصوصا در نگهبان بالدار و جادويي كاخ سارگن دوم در خرس‌آباد تشخيص داده‌اند در فنيقيه هم خداي محلي به‌صورت مردي مصور مي‌شد كه تاجي شبيه تاج انسان بالدار پاسارگاد داشته است.

 با توجه به دقتي كه كوروش در نگاه‌داري فرهنگ ملل تابع داشته، هيچ جاي تعجب نيست كه هنرمندان مزدور او اجزاي ديني و هنري اقوام مختلف را اقتباس كرده و در قالبي پارسي‌پسند مي‌ريختند اگر لازم باشد توجيهي آييني براي اين نقش بكنيم، بايد آن را يك نگهبان جادويي كاخ كوروش بدانيم كه بال‌هاي او يادآور فرمانروايي كوروش بر چهار گوشه جهان است و شاخ قوچ آن هم يادآور عقيده‌اي ايراني كه قوچ نمادي از فركياني بوده كه شاهان ايراني همواره به تاييد آن نياز داشتند و بدون آن نمي‌توانستند فرمانروايي كنند. 



نقش ‌برجسته های  انسان بالدار در بنای پاسارگارد

سنگ‌نگاره انسان بالدار سالم‌ترین و زیباترین نقش ایجاد شده در بناهای پاسارگاد است که دارای مفاهیم عمیق اندیشه والای انسانی کوروش بزرگ است



بیشتر بدانید:تولید برق ازآهن ربا آزمایش فیزیک


نتیجه گیری:

مجموعه میراث جهانی پاسارگاد مجموعه‌ای از سازه‌های باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس جای گرفته‌است.

این مجموعه، پنجمین مجموعه ثبت‌شده در فهرست آثار میراث جهانی در ایران است که در نشست یونسکو که در تیرماه سال ۱۳۸۳ در چین برگزار شد به دلیل دارا بودن شاخص‌های فراوان با صد در صد آرا در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید.


منابع:


            https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D8%AF#%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB_ ویکی پدیا  

 بیتوته   http://www.beytoote.com/iran/bastani/koroush3-great2-tomb.html  

ویکی پدیا   ://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D8%AF 

پاسارگادی ها      ://pasargadia.blogfa.com/post/37  

   http://www.makanbin.com/fars/place/%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AC%DB%8C%D9%87-          مکانبین   

  ویکی پدیا     ://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D8%AF 

ویکی پدیا          https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%84_%D8%AA%D8%AE%D8%AA 

http://www.kohandiara.blogsky.com/1386/01/27/post-23/

خبر گزاری ایسنا        https://www.isna.ir/news/8310-05904/  

https://www.iranhotelonline.com/blog/post-1424/%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D8%AF   ایران هتل

http://atash1.persiangig.com/page5.html

 کارناوال      https://www.karnaval.ir/things-to-do/pasargadae

تبیان   https://article.tebyan.net/345994

ویکی پدیا    ://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7% D9%86






آموزش:


اشتراک گذاری:
فهیمه پیرزاد
رتبه مدرس
شماره تماس:*

تاریخ عضویت:۱۳۹۷/۱۰/۱۸


تعداد درس:۲۵
قیمت: رایگان!
پرسش و پاسخ (0)
سوالی دارید؟ اینجا بپرسید...
نام کاربری: برای ارسال کامنت، باید ابتدا وارد سایت شوید.