لطفا جهت دریافت فایل هدیه این محصول ایمیل یا شماره تلفن خود را وارد کنید
توضیحات

استرس گرمایی در گاو شیری

مقدمه:

 ترکیب گرما و رطوبت فصل تابستان شرایط بسیار نامساعد و ناراحتی برای گاو شیروار فراهم می کند. در هوای گرم تابستان ممکن است تولید شیر تا 50 درصد کاهش یابد(جدول یک) و قابلیت تولید مثلی گاو شیری نیز به میزان زیادی افت می کند. اطلاعات موجود نشان میدهد تنها 10 تا 20 درصد موارد لقاح در گاوهای درگیر استرس گرمایی به ابستنی منجر می شود.
علایم استرس گرمایی:
بعضی علایم استرس گرمایی در گاوهای شیروار بسیار نمایان است، به ویژه کاهش تولید شیر و حالت سست و بی حال در گاو. علایم متوسط استرس گرمایی هم ممکن است موقعی بروز کند که دمای هوا بین 80 تا 90 درجه فارنهایت و سطح رطوبت میان 50 تا 90 درصد است (شکل یک). این علایم شامل تنفس تند و سطحی، تعریق، افت تولید شیر در حدود 10 درصد و کاهش جذب خوراک را شامل می شود. همپای افزایش درجه حرارت به سطح 90 تا 100 درجه فارنهایت و رطوبت در حد 50 تا 90 درصد کاهش شدید تولید شیر در گاوها دیده می شود، که میزان آن معمولا بیشتر از 25 درصد است. همچنین همزمان با افزایش دمای بدن میزان دریافت خوراک نیز کاهش می یابد. با افزایش دما گاو علایم استرس گرمایی شدید نظیر تنفس با دهان باز و زبان اویزان را نشان می دهد.


معمولا وقتی ترکیب حرارت و رطوبت به اندیکس بیشتر از 90 می رسد در گاوهای پرتولید علایم استرس گرمایی شدید و در گاوهای کم تولیدتر علایم استرس گرمایی متوسط ظهور می کند. در موارد حاد ممکن است گاو از شدت گرما تلف شود. مخصوصا وقتی استرس گرمایی با انواع دیگر استرس نظیر بیماری یا بچه اوری همراه شود.
علایم استرس گرمایی در گاوهای پرتولید بیش از گاوهای کم تولیدتر نمایان می شود زیرا گاوهای پرتولید برای تولید بیشتر خوراک بیشتری دریافت می کنند و در نتیجه گرمای بیشتری نیز تولید می کنند.
بنابراین باید برای رهایی این گاوها از حرارت اضافی که در نتیجه سوخت و ساز بیشتر مواد مغذی موجد در خوراک ایجاد می شود چاره ای اندیشید. به طور کلی کاهش تولید شیر در گاو شیری در نتیجه کاهش دریافت خوراک رخ می دهد. وقتی درجه حرارت و رطوبت بالا باشد به ازای هر پوند کاهش دریافت ماده خشک تولید شیر به میزان دو پوند کاهش می یابد.
اگر مطمئن نیستید که گاوهای شما با مشکل استرس گرمایی مواجهند یا نه 10 راس گاو را انتخاب نموده درجه حرارت مقعدی انها را اندازه بگیرید. اگر بیش از هفت راس از گاوها درجه حرارت بیشتر از 103 درجه فارنهایت داشتند، احتمالا گاوهای شما با مشکل استرس گرمایی مواجهند. درجه حرارت بدن گاوها هنگام بعد از ظهر که درجه حرارت محیط بالا می رود بیشتر است. در استرس گرمایی شدید درجه حرارت مقعدی گاوها ممکن است از 104 درجه فارنهایت بالاتر برود. علاوه بر این می توانید تعداد تنفس در 10 گاو را شمارش کنید. چنانچه تعداد تنفس حداقل هفت گاو بیش از 80 بار در دقیقه باشد، این امر نیز می تواند نشانه ای بر استرس گرمایی شدید باشد. اگر در بیش از چهار گاو از 10 گاو انتخاب شده تعداد تنفس بیشتر از 100 بار در دقیقه باشد انگاه اقدام سریع برای کاهش استری گرمایی ضروری است. چنانچه سطح تولید شیر و دریافت خوراک به میزان 10 درصد یا بیشتر کاهش یافته باشد نیز گاوها دچار استرس گرمایی هستند. در استرس گرمایی شدید ممکن است میزان تولید شیر و دریافت خوراک تا بیش از 25 درصد کاهش یافته و گاوهای ضعیف تلف شوند، مخصوصا انهایی که مسنتر یا مریض هستند.
گامهایی در جهت کاهش استرس گرمایی
گام اول در جهت کاهش استرس گرمایی فراهم کردن آب خنک و سایه برای تمام گاوهای شیروار و گاوهای خشک و تلیسه ها است. آب ماده مغذی اولیه مورد نیاز برای تولید شیر است، که 85 درصد حجم شیر را تشکیل می دهد. علاوه بر این با افزایش دما نیاز گاوها به آب افزایش می یابد. هنگامی که شاخص حرارت و رطوبت به بیشبالاتر از80 درصد می رسد گاوها تا 50 درصد آب بیشتری می نوشند. جدول ک نشان می دهد که با افزایش دما از 86 به 95 درجه فارنهایت میزان دریافت آب گاوها از 21 گالن به 32 گالن افزایش می یابد. تامین آب خنک در دوره های افزایش گرما اهمیت فراوان دارد. این نیز مهم است که ابخوریها در مکانی نزدیک به سایه قرار گیرند تا گاوها برای نوشیدن آب مجبور نباشند مصافت زیادی را در محیط گرم رفت و آمد کنند. ابخوری باید دور از سالن شیردوشی اما درخروجی طویله و نزدیک محل تعلیف قرار گیرد.
آب بایستی نزدیک منطقه استراحت گاوها در دسترس باشد و زیر سایه درختان یا سایه بان قرار گیرد.
اگر گاوها در فضای بسته باشند بایستی آب را در فواصل 50 فوتی قرار داد. چنانچه گاوها در فری استال نگهداری نمی شوند بایستی آب به راحتی در دسترس حیوان باشد و در جایی قرار گیرد که برای دسترسی به آن ناچار از عبور از مناطقی که افتاب داغ بر آن می تابد نباشند. به طور کلی هنگامی که گرما، رطوبت و تابش اشعه افتاب شدید است گاوها بیش از 100 فوت در فضای ازاد رفت و امد نمی کنند.
همچنین به ازای هر گروه از گاوها بایستی حداقل دو محل ابخوری قرار داده باشید. حتی الامکان به ازای هر 15 راس گاو دو فوت فضای ابخوری در نظر بگیرید. به عنوان مثال اگر در یک مالبند 100 راس گاو دارید بایستی حداقل 12 فوت ابخوری داشته باشید. به علاوه شدت جریان اب بایستی 3 تا 5 گالن در دقیقه باشد تا ابخوری به سرعت پر شود. حداقل سه اینچ عمق اب ضروری است تا نوشیدن اب توسط گاو تسهیل شود.
فضایی به وسعت 0.65 فوت مربع به ازای هر راس گاو در ابخوریهای یک یا دو طرفه بایستی در نظر گرفته شده باشد. به عنوان یک قاعده کلی اگر ابخوریها دایما خالی هستند باید تعداد بیشتری ابخوری در نظر گرفته شود.
شکل دو می توان سایه بانهای چوبی قابل حمل را مورد استفاده قرار داد
همچنین اب بایستی تمیز و خنک باشد. در صورت نیاز بایستی ابخوری را شستشو نمود تا از ورود جلبک و سایر الودگیها به اب جلوگیری شود. اب بایستی همواره تازه و در دمای تقریبی سطح زمین باشد.
ممانعت از تابش مستقیم افتاب نیز بسیار مهم است. زیرا محیط راحتی را برای استراحت گاوها فراهم می کند. اگرچه سایه درختان بهترین و طبیعیترین محیط استراحت را فراهم می کنند اما معمولا گاوها باعث فشرده شدن خاک اطراف درخت می شوند و ممکن است درختان موجود در محیط گاوداری پس از چند سال خشک شوند.
این نیز مهم است که سطح زمین مناطق سایه دار اطراف درختان گل الود نباشد. گل الود بودن این مناطق باعث افزایش شیوع ورم پستان می شود زیرا حیوان پس از شیردوشی و پیش از انکه عضلات اسفنکتری سر پستان بسته شوند در این مناطق گل الود می خوابد.
یکی از روشهای کاهش مشکل مناطق گل الود، چه در مناطق سایه دار طبیعی و چه زیر سایه بانهای مصنوعی، استفاده از فنس الکتریکی برای جدا کردن مناطق گل الود است.
این نواحی بعدا جا به جا می شوند و تا موقعی که مناطق گل الود در حال خشک شدن هستند گاوها در مناطق دیگری استراحت خواهند کرد.
سایه بانهای موقت یا قابل حمل (شکل دو) را در صورت در دسترس بودن می توان به نقاط مختلف حمل کرد.
برای ایجاد سایه بانهای موقت می توان از سایه بانهای پارچه ای قابل حمل و همچنین مصالح سبک سقف استفاده نمود.
معمولا در سایه بان موقت برای چارچوب از لوله فلزی به قطر 2 اینچ یا چوب خراطی شده 4*4 استفاده می شود. برای حرکت دادن سایه بان پارچه ای از قلاب استفاده می شود یا ممکن است پایه های سایه بان سیم پیچی شود. برای محکم کردن پوشش پارچه ای روی سایه بان از نخ یا سیمی که از درون واشر عبور کرده استفاده می شود. معمولا پوشش پارچه ای سایه بان در ارتفاع 12 فوتی از سطح زمین قرار می گیرد. حداقل بایستی 25 (و در صورت امکان 50) فوت مربع فضای سایه به ازای هر راس گاو لازم است.
از سایه بانهای دایمی (شکل سه) نیز می توان استفاده نمود. این سایه بانها معمولا دارای ارتفاع جانبی حداقل 12 فوت و در وسط حداقل 16 فوت ارتفاع دارند. چنانچه کف زمین این سایه بانها کثیف باشد ممکن است در اینجا هم گودالهای گل الود ایجاد شود که در این صورت بایستی مراقب بود. می توان به این قسمتها مقداری اهک پاشید تا از رشد باکتریها جلوگیری شود. به این منظور از خاکستر نیز می توان استفاده کرد. چنانچه کف سایه بان دایمی سیمان باشد و گاوها دایما در اسطبل نگهداری شوند، به عنوان مثال در فری استال، نسبت بالاترین نقطه سقف بایستی 4 به 12 باشد. به علاوه خط الراس بادگیر بایستی حداقل یک فوت پهنا داشته باشد و در ساختمانهای عریضتر از 20 فوت به ازای هر 10 فوت اضافه 2 اینچ به پهنای آن اضافه شود. بهتر است روی بادگیرها کلاهک قرار نگیرد و معمولا برف و باران به درون ساختمان راه نخواهد یافت. در صورت لزوم می توان ا ز کلاهک بادگیر استفاده نمود. کلاهک بایستی حداقل یک فوت بالاتر از مرتفعترین نقطه سقف قرار گیرد. در سایه بانهای دایمی بایستی به ازای هر راس گاو 50 فوت مربع فضا پیش بینی شود.
جهت مناسب سایه بان به روش مدیریت گاوها و جنس کف سایه بان بستگی دارد. اگر کف سایه بان خاکی است و گاوها مجاز به رفت و امد به بیرون سایه بان هستند، جهت شمالی جنوبی توصیه می شود. این امر باعث می شود تا نور افتاب 50 درصد یا بیشتر از رطوبت کف را خشک کند و در عین حال مقدار کافی سایه بیرون سایه بان ایجاد خواهد شد. در سایه بانهایی که کف سیمانی دارند جهت شرقی غربی بیشترین میزان سایه را زیر سایه بان فراهم می کند.
شکل سه نمونه ساختمان یک سایه بان. طرح و نقشه از Joseph G. Martin مهندس مشاور، گینزویل، فلوریدا
سایه بانهای متحرک نسبت به سایه بان دایمی دست کم از دو مزیت مهم برخوردارند. اول اینکه قابل جابه جایی هستند. این امر امکان جابه جایی به مکانهای تمیزتر و خشکتر را در صورت لزوم فراهم می کند. دوم اینکه ساخت انها ارزانتر است.
اکثر این سایه بانها با هزینه ای معادل 50 دلار قابل ساخت است. جنبه منفی سایه بانهای متحرک حفاظت کمتر در برابر اشعه خورشیدی و عمر مفید کوتاهتر نسبت به سایه بانهای دایمی است. اگرچه با مراقبت و نگهداری مناسب به عنوان مثال با محکم کردن سایه بان پارچه ای برای محافظت ان از اسیب دیدن توسط باد، سایه بانهای متحرک ممکن ا ست پنج سال یا بیشتر دوام داشته باشند.
علاوه بر گاوهای شیروار بسیار مهم است که سایه و آب خنک همواره در دسترس گاوهای خشک و تلیسه ها نیز باشد. از انجاکه گاوهای خشک و تلیسه ها مانند گاوهای شیروار علوفه زیادی مصرف نمی کنند، گرمای کمتری تولید کرده و کمتر در معرض استرس گرمایی هستند. با این حال تحقیقات نشان داده است وقتی برای گاوهای خشک سایه فراهم شود گوساله های قویتر و نمره وضعیت بدنی بهتری خواهند داشت. تلیسه ها نیز چنانچه سایه و اب خنک در اختیارشان قرار گیرد خوراک بیشتری مصرف می کنند و با یک جیره متعادل رشد بهتری خواهند داشت.
گام دوم کاهش استرس گرمایی در گاوهای شیروار ایجاد محیط راحتتر در مالبند است (شکل 4). چنانچه مالبند فاقد سایه بوده و خنک نشود استرس زاترین مکان برای گاوهای شیروار طی دوره استرس گرمایی است. اطلاعات موجود نشان می دهد خنک سازی مالبند طی تابستان ظرف دو سال هزینه خود را بر می گرداند.
مالبند را با ترکیبی از ایجاد سایه، جابه جایی هوا و اب خنک نمایید. اب در کنار جابه جایی هوا می تواند قابلیت خنک شدن گاو را افزایش دهد. اگرچه اب در هوای مرطوب یا مالبندهایی که تهویه ضعیف دارند می تواند وضعیت را بدتر کند. چنانچه اب تبخیر نشود باعث نگهداشتن حرارت در بدن گاو می شود. چنانچه مالبند به شکل مناسب با هواکش و اب خنک شود در فواصل شیردوشی خنک سازی کمتری مورد نیاز است.
برای خنک سازی مالبند پاشیدن اب روی سطح پوست گاوها را و سپس استفاده از یک فن با قدرت 5 تا 7 مایل در ساعت توصیه می شود. استفاده از فن تبخیر اب را تسهیل می کند که به خنک شدن گاوها کمک می کند.
شکل چهار- نمونه محوطه مالبند. طرح و نقشه از Joseph G. Martin مهندس مشاور، گینزویل، فلوریدا
یک روش بسیار موثر، پاشیدن اب روی گاوها برای مدت زمانی کوتاه به عنوان مثال نیم تا 3 دقیقه و استفاده از 0.05 اینچ اب در هر دوره است، که این زمان برای مرطوب شدن سطح پوست گاوها کفایت می کند. از جاری شدن اب به سطح پستانها جلوگیری کنید. اگر اب به سطح پستانها برسد ممکن است باکتریها به غدد شیری وارد شوند و موجب ایجاد ورم پستان شوند. حتی الامکان باد را به صورت مداوم به سطح بدن گاوها بوزانید. اگرچه بهتر است در زمان اب پاشی برای جلوگیری از پاشش اب در محوطه مالبند موقتا فن را خاموش کنید.
یک فن با قدرت 1.2 اسب بخار، 36 اینچی که برون دهی برابر 11000 تا 12000 فوت مکعب در دقیقه دارد 20 تا 30 فوت باد می دمد در حالیکه فن 48 اینچی با موتوری با قدرت یک اسب بخار و برون ده 21000 فوت مکعب در دقیقه 30 تا 40 فوت می دمد. معمولا لازم است حداقل دو اندازه مختلف فن را در مالبند داشته باشید. در بسیاری از گاوداریها چهار فن مورد نیاز است، دو تا در جلوی مالبند و دو تا تقریبا در میانه طول مالبند. فنها باید قادر باشند کوران قدرتمندی از هوا را در سطح بدن گاوها ایجاد کنند تا سریعتر خشک شوند و گرما از بدنشان خارج شود.
مقدار زیادی اب، معمولا 25 گالن به ازای هر راس گاو در روز، برای خنک کردن گاو در طول روز مورد نیاز است. این سیستم خنک سازی را نه تنها در مالبند بلکه در فری استال و سالن تعلیف نیز می توان مورد استفاده قرار داد. کف مالبند باید زهکشی داشته باشد یا سیمان شده باشد تا گاوها روی محیط مرطوب نخوابند. به عنوان یک قاعده کلی رطوبت نباید در مالبند باقی بماند و تا حد امکان سم گاوها نباید مرطوب شود
اگر مالبند فاقد سقف است استفاده از یک سایه بان پارچه ای می تواند مفید باشد. اگر چه یک ساختار دایمی ترجیح دارد. به علاوه می توان یک سایه بان پارچه ای را در جهتی که بعد از ظهرها افتاب می تابد اویزان کرد. در صورت امکان سقف مالبند بایستی 12 فوت ارتقاع داشته باشد.
در بعضی گاوداریها از یک اب پاش در خروجی سالن شیردوشی برای اب پاشی روی بدن گاوها هنگام خروج از محوطه شیردوشی استفاده می شود. گاوها با تبخیر اب خنک خواهند شد. وقتی مشکل ورم پستان یا سلول سوماتیک در گله بروز می کند از این نوع ابزارها بایستی با احتیاط استفاده نمود. هدف این است که سطح پوست گاوها را بدون اینکه رطوبت به سطح پستان برسد مرطوب نماییم. یک ماشه دستی یا الکترونیکی باید پاشش اب به سطح بدن گاو را پس از چند ثانیه متوقف کند.
گام سوم در کاهش استرس گرمایی استفاده از سایه و وسیله خنک کننده در محوطه تعلیف (شکل 5). محوطه تعلیف مسقف خود به خود سایه ایجاد می کند لذا گاوها هنگام تعلیف اسایش بیشتری خواهند داشت. علاوه بر این مسقف بودن محوطه از خیس شدن علوفه هنگام بارندگی جلوگیری می کند. بهترین روش خنک سازی گاوها در محوطه تعلیف قرار دادن یک اب پاش در فاصله ای دور از اخور است که اب را بر سطح بدن گاو اسپری کند. همانند روشی که در مالبند استفاده می شود، پس از این از فن برای خارج ساختن گرما از بدن گاو با تبخیر اب از سطح بدن حیوان استفاده می شود. همچنین مهم است که اب به سطح پستانها نرسد. محوطه نیز بایستی بستر مناسبی داشته باشد تا از خوابیدن گاوها روی محیط مرطوب پیشگیری شود. همانند مالبند بایستی حتی الامکان از مرطوب شدن سم حیوان جلوگیری کرد.
یک روش بسیار موثر استفاده از فن های 36 اینچی در فواصل 20 تا 30 فوت است. این امر باعث برقراری جریان مداوم هوا می شود. علاوه بر این مقدار زیادی اب باید بر سطح بدن گاوها اسپری شود. اب پاشهای کم فشار (psi 10) بهترین عملکرد را دارند. اب پاشهای کم فشار مه کمتری تولید می کنند و رطوبت کمتری به اطراف منتقل می شود. البته هنگام اسپری کردن اب بایستی فن ها خاموش باشند تا از پخش شدن قطرات اب جلوگیری شود. می توان یک رگولاتور فشار را در ابتدای لوله اب نصب نمود، رگولاتورهای کوچک را می توان همراه با اب پاش استفاده نمود. اب پاشها بایستی قاعده ای در حدود 1.2 اینچ داشته باشند. اکثر اب پاشهای با ظرفیت بالا قاعده ای 3.4 اینچی دارند. معمولا این اب پاشها را می شود به قیمتی به صرفه در فروشگاه های لوازم گاوداری یا مرغداری تهیه نمود.
چنانچه اب پاشی کف محوطه را خیس می کند و کف نیازمند سیمان کاری است، کف سیمانی بایستی 1.5 تا 4 درصد، ترجیحا 2 درصد شیب داشته باشد. سیمان بایستی 4 اینچ ضخامت داشته و برای راحتی راه رفتن حیوان شیاردار باشد. وسعت کف از 19 تا 65 فوت مربع به ازای هر راس گاو متغییر است. هرچه محیط گرمتر و مرطوبتر باشد، فضای وسیعتری مورد نیاز است. سایه بانی به وسعت 40 فوت یا کمتر نیازمند سقفی با ارتفاع حداقل 12 فوت می باشد. ساختمانی با وسعت بیش از 40 فوت نیازمند سقفی با ارتفاع حداقل 14 فوت است.
شکل 5 نمونه فری استال متقاطع. طرح و نقشه از Joseph G.Martin، مهندس مشاور، گینزویل، فلوریدا
سقف های فلزی را با رنگ سفید رنگ امیزی کنید یا از پوشش الومینیوم استفاده نمایید و از مواد عایق برای انعکاس اشعه خورشید و محفوظ نگه داشتن حیوانات از گرمای اشعه خورشید استفاده کنید. البته به دلیل لطمه دیدن عایق بندی از افات استفاده از ان معمولا چندان اقتصادی نیست. اگر برای سایه بان از پارچه های پلیمری استفاده شود تا 80 درصد جلوی اشعه خورشید را بگیرد.

گام چهارم در کاهش استرس گرمایی کاهش چگالی جیره
در صورت امکان باید علوفه با کیفیت در اختیار حیوان قرار گیرد. علوفه تازه، چرا در مرتع و علوفه خشبی قابل قبول است. دلیل دیگر کاهش تولید گاوها در هوای گرم این است که کمتر می خورند. از انجا که گاوها در درجه حرارت بالاتر کمتر می خورند (جدول یک)، افزایش چگالی انرژی جیره می تواند تا حدودی کاهش دریافت ماده خشک را جبران کند.
برای افزایش چگالی انرژی جیره، خوراکی که گرمای کمی تولید می کند (گرمای ناشی از هضم) را می توان به جیره افزود. خوراک پر چربی شامل پنبه دانه کامل، چربی مستقیم یا بازیافت شده و سویا. خوراکهای کم فیبر به نسبت اقلام پر فیبر معمولا حرارت هضم کمتری تولید میکنند. جیره سرشار از غلات و کم فیبر در گاوهای شیروار استرس گرمایی کمتری ایجاد می نماید، زیرا حرارت هضم کمتری دارد. البته بسیار اهمیت دارد که جیره را به درستی تنظیم کنید، زیرا ممکن است چربی شیر کاهش یابد و هنگامی که میزان غلات افزایش یابد ممکن است مشکل هضم ایجاد شود. بافرهای جیره نظیر بی کربنات سدیم و اکسید منیزیم تعلیف جیره هایی با چگالی بیشتر را امکان پذیر می سازند و به حل مشکل سندرم شیر کم چرب کمک می کنند.
همچنین در هوای گرم مواد معدنی جیره نیز بایستی به درستی تنظیم شود. بعضی شرکتهای ارائه کننده مواد معدنی انواعی از بافرهای ویژه تابستان را عرضه می کنند، که پتاسیم را به 1.3 تا 1.5 درصد، سدیم را به 0.5 0.6 درصد و منیزیم را به 0.3 تا 0.4 درصد افزایش می دهد، و با کاهش تولید گرما استرس گرمایی را کاهش می دهد. کلرین معمولا 0.25 درصد جیره را تشکیل می دهد که این میزان برای کل سال توصیه می شود.
در استفاده از پروتئین با تجزیه پذیری بالا زیاده روی نکنید. منظور پروتئینی خام با تجزیه پذیری 65 درصد یا بیشتر در شکمبه است. زیرا این نوع پروتئین تولید حرارت را افزایش می دهد و لازم است گرمای بیشتری از بدن حیوان دفع شود. استفاده از مقدار مناسبی از پروتئین تجزیه ناپذیر در کاهش حرارت هضم موثر است.

خلاصه
خنک نگه داشتن گاوها به بازگشت سرمایه شما کمک می کند زیرا راحتی گاوها را تسهیل نموده و به این ترتیب انها را پرتولیدتر می سازد. بایستی همواره سایه و اب در دسترس گاوها و تلیسه ها قرار داشته باشد. بایستی حتی الا مکان در محوطه مالبند و محوطه تعلیف وسایل خنک سازی نصب شود. جیره را باید به شکل مناسب تنظیم نمود و به طور کلی میزان انرژی را در تابستان افزایش داد تا کاهش دریافت ماده خشک را جبران کند.




آموزش:


اشتراک گذاری:
بهار کوثری
رتبه مدرس
شماره تماس:

تاریخ عضویت:۱۳۹۸/۰۹/۱۰


تعداد درس:۲۱
قیمت: رایگان!
پرسش و پاسخ (0)
سوالی دارید؟ اینجا بپرسید...
نام کاربری: برای ارسال کامنت، باید ابتدا وارد سایت شوید.